شناسايي و تحليل آثار رقم‌دار محمد‌باقر جهانميري ‏(نقاش و كاشي‌نگار شيراز در عصر پهلوي)‏

كاشي‌نگاران شيراز در عصر پهلوي، نقش مهمي در حفظ سنت‌هاي قاجاري و مرمت بناهاي تاريخي در آن دوره داشتند. از آن ميان محمدباقر جهانميري (1262-1338ه.ش) معروف به «حاجي محمدباقر نقاش» يا «حاج باقر»، كاشي‌نگار، شيشه‌نگار، گچ‌نگار و مرمتگر نقاشي‌هاي ديواري عصر پهلوي است كه ميراث نقاشي روي كاشي را زنده نگهداشت و تا آخرين لحظۀ زندگي هم‌چنان در پي حفظ اين ميراث بود. آثار وي به سبب چيره‌دستي در نقاشي و هم‌زمان آشنايي كامل با فنون كاشي‌سازي در روزگار خود ممتاز بود، با اين‌ حال اين آثار كم‌تر مورد مطالعه و دسته‌بندي قرار گرفته‌اند. هدف پژوهش كنوني شناسايي آثار و تحليل كاشي‌هاي رقم‌دار او و ارائۀ دسته‌بندي اوليه‌اي از آثار وي جهت مطالعات تطبيقي با ديگر هنرمندان است. اين پژوهش مي‌كوشد به اين پرسش‌ها پاسخ دهد: حيات هنري محمدباقر جهانميري به چند دوره قابل ‌تقسيم است؟ حاميان، همكاران و شاگردان وي چه كساني بوده‌اند؟ و دسته‌بندي آثار و انگاره‌‌هاي حاكم بر آن‌ها كدامند؟ روش پژوهش، تفسيري-تاريخي، مبتني بر توصيف و تحليل داده‌هاست. داده‌ها از منابع كتابخانه‌اي گرد آمده‌‌اند و بخش مهمي از مستندات، حاصل كار ميداني و عكاسي است. نتايج نشان مي‌دهد كه كاشي‌نگاره‌هاي محمدباقر جهانميري را مي‌توان در شش گروه شامل «گل‌و‌مرغ‌سازي»، «باستان‌گرايي»، «شمايل‌نگاري و چهره‌پردازي»، «فرنگي‌سازي»، «خيالي‌نگاري» و «كتيبه‌نگاري» جاي داد كه در كل چهار انگاره را به‌عنوان انگاره‌هاي حاكم بر آثار مطرح مي‌سازند: «انگاره‌هاي فرنگي» (در طراحي عمارت‌ها، چشم‌اندازها و منظره‌هاي فرنگي)، «انگاره‌هاي مذهبي» (در شمايل‌نگاري روايت‌ها و شخصيت‌هاي مذهبي شيعي)، «انگاره‌هاي ايران باستان» (در طراحي صحنه‌ها و فيگورهايي از دوران هخامنشي و ساساني) و «انگاره‌هاي برگرفته از نقاشي ايراني» (در طراحي گل‌ومرغ و نقوش گياهي).