بررسي تغييرات زماني جريان سطحي و ارتباط آن با ويژگيهاي خاك در خاك‌هاي منطقه نيمه خشك

جريان سطحي عامل اصلي فرسايش خاك است كه در شيب‌هاي ملايم باعث فرسايش ورقه‌اي و بين‌شياري مي‌شود. ويژگي‌هاي خاك از عوامل مهم در مقدار و سرعت جريان سطحي طي بارندگي است. اين مطالعه به منظور بررسي نقش ويژگي‌هاي خاك در مقدار توليد جريان سطحي و تغييرات زماني آن در بافت‌هاي مختلف خاك انجام شد. هشت بافت مختلف خاك در كرت‌هاي 1 متر × 2/1 متر و تحت هفت بارندگي شبيه‌سازي شده با شدت 60 ميلي متر در ساعت به مدت 60 دقيقه قرار گرفتند و نمونه‌هاي جريان سطحي در هر رويداد جمع‌آوري شدند. نتايج نشان داد كه جريان سطحي توليد شده در بين شيارها تحت تأثير بافت خاك قرار گرفت (01/0 p ) و بيشترين جريان سطحي در خاك رسي و كمترين آن در خاك شني بود. مقدار توليد جريان سطحي به طور موقت در طي بارندگي افزايش يافت و پس از رسيدن به مقدار اوج روند ثابتي داشت. زمان رسيدن به جريان اوج در خاك‌هاي ريزبافت كوتاه بود. تحليل همبستگي نشان داد كه جريان سطحي به طور معني‌داري تحت تأثير برخي ويژگي‌هاي خاك (شن، سيلت، رس، چگالي ظاهري، سنگ‌ريزه، هدايت هيدروليكي، كربنات كلسيم، گچ و درصد سديم تبادلي) است. با افزايش هدايت هيدروليكي خاك، جريان سطحي به‌طور معني‌داري در خاك‌ها كاهش يافت. تحليل رگرسيون خطي نشان داد كه درصد شن مهمترين عامل مؤثر بر جريان سطحي در خاك‌هاي منطقه نيمه‌خشك است. بنابراين مهار جريان سطحي در خاك هاي با درصد بالايي از سيلت و رس براي جلوگيري از فرسايش بين‌شياري در خاك‌هاي نيمه‌خشك ضروري است.