جست‌وجوي وجوه معمارانه در هفت‌پيكر نظامي گنجوي

هفت‌پيكر نظامي گنجوي، به‌واسطه‌ توصيف و بيان حالات و ويژگي‌هاي مستقيم و غيرمستقيم وابسته به معماري و فضاهاي معماري، دست‌مايه‌ خوبي براي درك و فهم معماري گذشته و فرهنگ معمارانه‌ ايران‌زمين است. مطالعه‌ متن اين اثر نشان مي‌دهد معماران در ساخت ابنيه به عناصري توجه مي‌كنند كه بناها را شكل‌داده، به آن‌ها حيات مي‌بخشد. نظامي در اثر خود دو بناي كاخ خورنق و هفت‌گنبد و احوال درون آن را شرح مي‌دهد كه با مطالعه‌ اين ابنيه مي‌توان به عناصر و نشانه‌هاي وابسته به معماري پي برد. روش اين تحقيق، توصيفي-تحليلي، تاريخي و گردآوري مطالب و اسناد به شيوه‌ كتابخانه‌اي بوده است كه به كمك تفسير و تحليل محتوا به بررسي و مطالعه‌ ابنيه‌ ذكرشده پرداخته و به چند بناي موجود در متن، يعني كاخ خورنق، كاخ هفت‌گنبد، هم‌چنين ويژگي‌هاي معماران نام‌برده‌شده در منظومه و سپس ويژگي‌هاي عناصر و نشانه‌هاي مذكور پرداخته‌ شده است. نتايج تحقيق نشان مي‌دهد هريك از زمينه‌هاي فوق‌الذكر داراي قواعد و چارچوب‌هايي براي توصيف و توضيح فرهنگ معماري دوران نظم متن است. توجه به شكوه و عظمت بنا، فرم و ظاهر آن، تناسب با سبك زندگي و كاربري، آداب و فرهنگ زندگي در بنا، توجه به كهن‌الگوهايي مانند رواق، توجه به موقعيت قرارگيري، توجه به همسايگي‌هاي بنا و... در بناها و توجه به رنگ و معاني آن در ابيات، سلسله‌مراتب، ديد و منظر، وضعيت و كيفيت مصالح، توجه به فرم و شكل و تأثير آن در روند تكامل داستان، توجه به علوم آسماني و ستاره‌ها و... جزء خصوصيات معماري بناهاي موردنظر و عناصر و نشانه‌هاي وابسته به معماري و داستان شاعرانه و معمارانه‌ اثر بوده است؛ هم‌چنين جايگاه معمار نزد كارفرما، همه‌فن‌حريف‌بودن معماران، تجويز شيوه و سبك زندگي توسط معمار و... از ويژگي‌هاي معمار در هفت‌پيكر نظامي گنجوي است.