بررسي همانندي سرپوش‌ها در الگوهاي پوششي و معماري (گزارش همانندي هشت الگوي سرپوش انساني با سرپوش‌هاي معماري در كاخ توپكاپي)

براي رمزگشايي از خاستگاه نقش‌ها و آرايه‌هاي هنري، لازم‌است علاوه بر شناخت تمايلات عمدۀ ذهن انسان، روند دادوستد شكلي بين هنرهاي خويشاوند هم، مورد بررسي قرار گيرد تا با آشكارشدن اشتراكات ريخت‌شناسانه، امكان تحليل منطقي آن‌ها فراهم شود. به‌نظر مي‌رسد فهم رازهاي شكلي هنر سرپوش‌سازي كه در دو حوزه و مقياس متفاوت پوششي و معماري كاربرد دارد از اين قاعده مستثني نيست. اين پژوهش با مقايسۀ خطوط اصلي آثار به‌جاي‌مانده اين دو هنر، در پي پاسخ به پرسش‌هاي زير است: چه ميزان از اشتراكات در مقابلۀ شكلي سرپوش‌هاي معمارانه و كلاه‌هاي مورد استفاده مردم در يك برش تاريخي، قابل شناسايي است؟ چه الگوهاي مشتركي بين سرپوش‌هاي پوششي دورۀ عثماني قرن 16 تا 19 و سرپوش‌هاي عناصر و اندام‌هاي معمارانۀ كاخ توپكاپي استانبول وجود دارد؟ اين پژوهش با نشان‌دادن همانندي‌هاي شكلي بين سرپوش‌هاي پوششي يك دورۀ تاريخي و سرپوش‌هاي معماري هم‌عصر آن در كاخ توپكاپي، بر آن است تا ضمن رمزگشايي از ابهامات شكلي، نشان دهد چگونه تجربه‌هاي كاربردي و كاميابي‌هاي زيبايي‌شناختي، تحت تأثير ناخودآگاه تباري، از يك هنر به هنر ديگر دست‌به‌دست مي‌شود. مطالعات تحقيق به‌صورت كتابخانه‌اي و با رويكرد روان‌پويايي به روش توصيفي-تحليلي انجام شده است. نمونه‌هاي آماري سرپوش‌هاي پوششي از حوزۀ فرهنگي عثماني قرون 16 تا 19 و نمونه‌هاي معماري از كاخ توپكاپي استانبول انتخاب شده‌اند. يافته‌هاي پژوهش نشان مي‌دهد دست كم هشت الگوي همانند در بين الگوهاي سرپوش مردمان اين سرزمين در دورۀ عثماني و سرپوش‌هاي اجزاي تزئيني و اركان معماري قابل تشخيص است. به‌نظر مي‌رسد خوگيري به موتيف‌هاي آشنا تحت تأثير مانايي آن‌ها در ناخودآگاه تباري، زمينه‌ساز بروز اين پسند ديداري و اين سوگيري زيبايي‌شناختي شده باشد.