تحليل اسطوره‌اي جنگ بزرگ در نگاره‌هاي شاهنامۀ شاملو بر مبناي نظريۀ آركي‌تايپي نورتروپ فراي

هنر هر ملت ريشه در باورها و اعتقادات و اساطير مردمان آن دارد و رمزگشايي آن نيازمند شناخت اسطوره‌هاي آنان است. نقد اسطوره‌اي، رويكردي ميان‌رشته‌اي است كه بر پايۀ انسان‌شناختي، روان‌شناسي، تاريخ اديان و تاريخ تمدن، به تأويل اثر ادبي و شناسايي بن‌مايه‌هاي اسطوره‌اي موجود در آن اثر مي‌پردازد. ازآنجاكه شاهنامۀ فردوسي، داراي درونمايه‌اي عميقاً اسطوره‌اي است، به طرز آشكاري در خود قابليت تحليل آركي‌تايپي دارد. اين پژوهش سعي بر آن دارد، با تمركز بر ديدگاه نورتروپ فراي، به تفسير و تحليل كهن‌الگوي جنگ بزرگ در شاهنامه بپردازد و بدين لحاظ، نگاره‌هاي منتخب در اين جستار را بر اساس الگوهاي ساختارگرايانه، بررسي مي‌كند. ديدگاه فراي مبني‌بر روح زمانه است و تأكيد دارد، با يك طبقه‌بندي فراگير، ادبيات و هنر را در قالب فضايي قرار دهد كه سمبول‌هاي آركي‌تايپي و چرخۀ فصول ايجاد مي‌كنند. براي دستيابي به اين منظور، ابتدا تعاريف نظري و نحوۀ شكل‌گيري اسطوره‌ها مطالعه خواهد شد و سپس جامعۀ آماري معرفي و توصيف مي‌شود. در ادامه، با استفاده از نظريۀ فراي به عنوان رويكرد قالب، تحليل آثار انجام مي‌شود. نتيجۀ پژوهش مشخص كرد، روايت جنگ بزرگ و نگاره‌هاي منتخب شاهنامۀ شاملو ميزان قابل توجهي، با نظريۀ نقد اسطوره‌اي فراي همنشيني دارد و سمبول‌هاي آركي‌تايپي فراي كه سه‌ گونه تصاوير بهشتي، دوزخي و قياسي هستند، درصد بالايي از نگاره‌هاي منتخب شاهنامۀ شاملو را پوشش مي‌دهند. به اين ترتيب، مي‌توان چنين نتيجه گرفت كه بن‌مايه‌ها و مضامين اسطوره‌اي و كهن‌الگويي در مراحل و عناصر نگاره‌ها، قابل شناسايي هستند و اين تصاوير پيام‌رساناني هستند كه نحوۀ نمايش معاني و سمبل‌هاي كهن‌الگويي را در سطوح مختلف ادبي و بصري انتقال مي‌دهند.