ساحت ايدئولوژيك دلالت‌هاي زباني‌روايي رمان همسايه‌ها: وجهيت‌نماها و نزاع گفتماني

رمان همسايه ها با رويكردي رئاليستي به قصد بازنمايي/ مقبول نمايي دانايي/ باور حزبي به روايت درآمده است. همين امر سبب شده است كه نشانه گشايي از آن مستلزم درك نزاع گفتماني متني و وجهيت نماهاي برسازندۀ آن باشد. در اين نوشتار نزاع گفتماني مندرج در رمان همسايه ها با تكيه بر سه نوع وجهيت نماي اسم، صفت و قيد دلالت يابي و تفسير شده است. نتيجه نشان مي دهد كه ماهيت ايدئولوژيك موضوع بازنمايي و ضرورت تحول سوژۀ داستاني ملازم آن به سطح بندي جريان پيرنگ انجاميده است، به طوري كه روند روايت را مي توان به سه دورۀ پيشاقهرماني، قهرماني و تثبيت قهرماني تقسيم كرد. با وجود چهار دسته مشارك/ خصم گفتماني در دورۀ پيشاقهرماني، وجهيت نماها بيشتر در خدمت بازنمايي نوعي رخوت و انجماد فكري، شغلي و عاطفي حاكم بر فضاي دربردارندۀ سوژه ها ازجمله خالد شخصيت اصلي و راوي كنشگر داستان است. در دورۀ قهرماني تخاصم جدي ميان سوژه هاي حزبي و حاكم در مي گيرد و هر سه دستۀ وجهيت نماها اعم از اسم، صفت و قيد  همسو با موضع مؤلف پنهان متن در خدمت مثبت نمايي مبارزات سوژه هاي حزبي و منفي نمايي دستۀ حاكم قرار مي گيرد. در دورۀ آخر هم تمامي مصائب خالد و همراهانش در زندان بويژه تحمّل انضباط/ تعذيب ها، مقابله با تمسخر و حركت روبه جلو به مثابه نشانگان تثبيت قهرماني و مشروعيت آنان فرض شده است. با اين وصف روايت در دو خط سير طولي هر دوره نسبت به دورۀ قبل و عرضي –تقابل درزماني سوژه هاي حزبي و حاكم با تكيه بر انواع وجهيت نما درصدد مشروعيت بخشي به واقعيت برساخته پيرامون باور حزبي است، حتي در مواردي متن دچار بيانه زدگي و شعارگويي مي شود.