جنبه‌هاي رواني تحريم‌هاي اقتصادي و شرطي شدن اقتصاد ايران: دلالت‌هايي براي اقتصاد مقاومتي

تحريم هاي اقتصادي علاوه بر آثار مستقيمي كه در ايجاد محدوديت‌ها و تنگناهاي اقتصادي دارد، به طور غير مستقيم با نفوذ در لايه‌هاي رواني جامعه منجر به ايجاد آثار انتظاري بر اقتصاد مي‌شوند و تاثير آن كمتر از آثار مستقيم نيست. از جمله آثار رواني و انتظاري تحريم‌ها تاثيرگذاري بر بازارهاي اقتصادي است؛ به طوري كه تحريك انتظارات بازيگران بازار بر اساس يك عامل خارجي به مانند تحريم مي‌تواند منجر به افزايش تلاطم در بازارها شده و ريسك اقتصادي را افزايش مي‌دهد. مقاله حاضر به بررسي آثار رواني تحريم‌هاي اقتصادي بر بازار ارز به عنوان يك بازار محوري در اقتصاد ايران تكيه دارد و موضوع شرطي شدن اين بازار نسبت به تحريم را مورد بررسي قرار مي‌دهد. به منظور بررسي اثر جنبه‌هاي رواني تحريم در سطوح دهكي مختلف، روش مورد استفاده در اين پژوهش رگرسيون چندكي (كوانتايل) است كه با استفاده از داده‌هاي فصلي اقتصاد ايران از سال 1390 تا 1400 به تحليل موضوع مي‌پردازد. نتايج نشان مي‌دهد كه اثر تحريم‌ها بر نوسانات قيمت ارز معنادار و مثبت است؛ به اين معنا كه با افزايش بار رواني تحريم ها، همواره نوسانات بازار ارز به طور معني‌داري افزايش يافته است و اين موضوع شرطي شدن اقتصاد نسبت به مسائل خارجي را تاييد مي‌كند. اين موضوع باعث شده كه مسائل مربوط به تحريم حتي اگر در واقع اثري نيز نداشته باشد، آثار خود را در بازار ارز بگذارد و اقتصاد ايران را با ريسك بالاتري مواجه شده است. يافتن راه‌هايي براي كوچك‌سازي جنبه‌هاي رواني تحريم، از پيشنهادات اصلي پژوهش حاضر است.