توزيع ماده خشك و عملكرد در اشكوب گياهي تيپ‌هاي مختلف پنبه در سيستم كاشت رديف‌هاي بسيار باريك

سابقه و هدف: تراكم بوته يكي از راه هاي افزايش عملكرد در واحد سطح مي باشد. اخيراً كاشت در تراكم بالا در رديف هاي بسيار باريك در كشورهاي توليد كننده پنبه توسعه پيدا كرده است. نتايج نشان داد كه افزايش تراكم بوته با كشت در رديف هاي باريك موجب افزايش عملكرد وش گرديد (ردي و همكاران، 2009). كشت پنبه در رديف هاي باريك (فاصله رديف بين 20 تا 30 سانتي متر) تبخير را در فاصله بين رديف هاي كاشت، كاهش مي‌دهد، از اين رو ميزان مصرف آب و رشد علف هاي هرز كاهش مي يابد، علاوه بر اين اين روش همچنين كارايي مصرف نور را افزايش مي دهد (جاست، 2000).استفاده ارقام تيپ صفر پنبه در اين سيستم ها (رديف هاي بسيار باريك) مؤثرترند، و كارايي آنها به‌دليل رشد كمتر شاخه هاي رويشي و زايشي در مقايسه با ارقام معمول بيشتر است. لذا ارزيابي واكنش رشد، عملكرد و تغييرات مرفولوژيكي اين ارقام به كاشت در رديف هاي بسيار باريك ضروري است. از اين جهت اين پروژه تحقيقاتي به منظور تعيين تراكم مناسب كاشت در فواصل مختلف رديف در ارقام تيپ بسته و ارقام تجاري انجام شد. مواد و روش ها:پس از آماده سازي خاك، دو رقم پنبه تيپ صفر پنبه به نام هاي كاشمر و خورشيد همراه با ارقام خرداد و ورامين (شاهد) در سه فاصله بين رديف 20، 40 و 60 سانتي متر با فاصله روي رديف 20 سانتي متر كاشت شدند. اين پژوهش با استفاده از آزمايش فاكتوريل بر پايه طرح بلوك هاي كامل تصادفي در سه تكرار در محل ايستگاه تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي كاشمر طي دو سال 1393 و 1394 انجام شد. آبياري با استفاده از نوار تيپ (در شرايط آبياري تحت فشار) با فاصله قطره چكان هاي 20 سانتي متر و دبي 4 ليتر در هر متر طولي در ساعت انجام شد. در سال نخست تعداد سه گياه به طور تصادفي انتخاب شد. نمونه هاي مورد نظر از نظر طولي به سه قسمت تقسيم شده و تعداد گره، تعداد غوزه، وزن خشك وش، وزن خشك اجزاء رويشي و وزن خشك كل در هر قسمت تعيين شد. صفات اندازه گيري شده عبارت بودند از: وزن خشك وش و اجزاي رويشي و كل وزن خشك بوته، تعداد غوزه در بوته، وزن وش در بوته و عملكرد. آناليز واريانس داده ها با استفاده از نرم‌افزارهاي MSTATC و Excel و مقايسه بين ميانگين تيمارها با استفاده از آزمون LSD در سطح احتمال 5 درصد انجام گرفت. نتايج: نتايج نشان داد ارقام مورد بررسي از نظر صفات مورفولوژي با هم تفاوت معني داري دارند. بيشترين وزن خشك اجزاي رويشي و اقتصادي به ترتيب در اشكوب هاي مياني، تحتاني و فوقاني بوته مشاهده شد. با كاهش فواصل بين رديف هاي كاشت، سهم اشكوب مياني و تحتاني در توليد وش در بوته به ترتيب افزايش و كاهش پيدا كرد. نتايج نشان داد وزن وش به كل ماده خشك گياهي در ارقام ورامين، خرداد، كاشمر و خورشيد به ترتيب برابر 57، 53، 55.8 و 54.4 درصد بود. با افزايش تراكم بوته، عملكرد در سال اول و دوم به ترتيب به ميزان 83.2 و 79.7 درصد نسبت به كاشت در رديف هاي پهن تر افزايش پيدا نمود. همچنين بيشترين و كمترين افزايش عملكرد، از كاشت در فاصله بين رديف 20 سانتي متر به‌ترتيب متعلق به ارقام خورشيد و خرداد بود. در هر دو سال اجراي طرح، كاشت در رديف هاي باريك سبب افزايش معني دار عملكرد وش ارقام مورد بررسي گرديد. بيشترين مقادير افزايش عملكرد در بالاترين تراكم كاشت با 167، 136، 86 و 59 درصد به ترتيب متعلق به ارقام خورشيد، ورامين، خورشيد و خرداد بود. نتيجه گيري: در سيستم هاي كشاورزي فشرده، ما نيازمند به استفاده از ارقام مطلوب كه مناسب برداشت ماشيني هستند، مي باشيم. اين راقام بايد كمترين رشد رويشي شاخه هاي جانبي را داشته باشند. در اين پژوهش ارقام كاشمر و خورشيد به عنوان ارقام تيپ صفر پنبه براي برداشت ماشيني مناسب مي باشند. نتايج نشان داد كه اين ارقام واكنش بهتري به تراكم هاي بالاي كاشت در مقايسه با ارقام معمول (خرداد و ورامين) دارند. در سيستم كاشت در رديف هاي بسيار باريك، نتايج نشان داد كه عملكرد ارقام تيپ صفر بيشتر از ارقام معمل مي‌باشد. همچنين بيشترين وزن خشك اجزاي رويشي و اقتصادي به ترتيب در اشكوب هاي مياني، تحتاني و فوقاني بوته مشاهده شد.