بررسي و مقايسۀ حكايات مشترك اسرارنامه و تذكره الاولياي عطّار

يكي از شگردهاي پُربسامد در آثار شاعران زبان فارسي، به نظم كشيدن حكايات منثور، به خصوص داستان‌ها و اقوال حكيمانه و صوفيانه است. در اين امر، عطار نيشابوري جايگاه برجسته‌اي ميان شعراي فارسي دارد. عطار جهت خلق مثنوي‌هاي ارزشمند خود، از تذكره الاولياء كه ظاهراً  حاصل مطالعات  دوران جواني او در منابع تصوف به شمار مي‌آيد، الهام بسيار گرفته است. اين مقاله كوششي است در راستاي تبيين اشتراكات محتوايي تذكره الاولياء و مثنوي‌هاي عطار نيشابوري، كه به‌طور ويژه، به بازخواني و تطبيقِ حكايت‌هاي مشترك اسرارنامه و تذكرهالاولياء پرداخته است. نويسندگان با انگيزۀ درك هرچه بهتر اين مطلب كه شاهكارهاي زبان فارسي چگونه پديد آمده‌اند، دو اثر اخير را به مطالعه و مقايسه گرفتند. هدف اين بوده است كه آماري كمّي و كيفي از جزئيات نمونه‌هاي تطبيقي به دست دهند و پس از اين كه مقدّمه‌اي در معرفي اين دو كتاب آورده‌اند، نشان داده‌اند كه عطار براي پرداختن اسرارنامه، دست‌كم پانزده حكايت از تذكرهالاولياء برگرفته است و صرف‌نظر از‌ِ حذف و اضافات جزئي، در غالب موارد به هستۀ روايات وفادار بوده است. بيشترين حكايات در پيوند با نام بايزيد بسطامي است. حكايات مورد مطالعه، براي ساده‌سازي و بيان مفاهيم عرفانيي چون «طلب»، «فقر»، «سوءالعاقبه»، «رضا»، «ايثار»، «ترك تعلقات»، «تهذيب نفس» و «وحدت وجود» به كار رفته اند كه در ميان آن‌ها، «وحدتِ وجود» بيشترين تكرار را دارد.