اولويت بندي نيازهاي زنان در فضاهاي عمومي شهري

در اين مقاله با تأكيد بر اهميت فضاهاي عمومي شهري براي زنان، مهم‌ترين اولويت‌ها و نيازهاي زنان در فضاهاي عمومي شهري شناسايي و اولويت‌بندي مي‌شود. سپس فضاهاي عمومي شهري و فضاهاي عمومي جنسيتي‌شده از حيث اينكه آيا انعكاسي از نيازهاي زنان هستند يا خير، با هم مقايسه مي‌شود. رويكرد روش‌شناسي در اين مقاله تركيبي است. در فاز اول به‌منظور شناسايي نيازهاي زنان از فضاهاي عمومي شهري و شاخص‌هاي مهم و قابل‌توجه از رويكرد كيفي، مرور سيستماتيك 21 مقاله و سپس فراتركيب يافته‌هاي آن‌ها با به‌كارگيري كدگذاري پايه استفاده شد. در فاز دوم، پس از كدگذاري پايۀ يافته‌هاي مقالات، مهم‌ترين مقوله‌ها استخراج شدند. با محوريت برخي از شاخص‌ها، پرسشنامه‌اي طراحي و به دو گروه از زنان (30 نفر) در دو فضاي عمومي شهري با كاركرد مشابه (يك فرهنگسرا و يك شهربانو) ارائه شد و براساس نظرات پاسخگويان، نيازهاي زنان با كاربرد تحليل سلسله‌مراتبي AHP اولويت‌بندي شدند. مهم‌ترين نيازهاي زنان در فضاهاي عمومي را مي‌توان در سه مقولۀ اصلي اجتماعي (ناامني زنان، نبود قوانين مناسب، نابرابري جنسيتي نهادينه‌شده، نيازهاي زنانۀ مغفول‌مانده در طراحي شهري)، بعد كالبدي (زيرساخت‌هاي فيزيكي ناكارآمد، زيرساخت‌هاي شهري جرم‌زا و تفاوت‌هاي جنسيتي در ادراك از فضا) و بعد روان‌شناختي (طراحي شهري و بازتعريف هويتي، طراحي شهري و ترغيب حس زندگي، و نااميدي زنان از برنامه‌ريزي شهري) تعريف كرد. سپس با افزودن بعد اقتصادي و شاخص‌هايي مانند هزينه، كيفيت و تنوع خدمات، پرسشنامه‌اي تهيه شد و توسط زنان كاربر در دو فضاي عمومي شهري رتبه‌بندي شد. سه اولويت مهم نيازهاي زنان در دو فضاي عمومي شهري به شاخص‌هاي امنيت و آرامش زنان در مجموعه (رتبۀ 1)، هزينۀ خدمات (رتبۀ 2) و روشنايي و نحوۀ مواجهه و رفتار كاركنان در مجموعه (رتبۀ 3) مربوط است و سه شاخص كه كمترين اهميت را براي زنان پاسخگو داشتند، نبود احساس معذب‌بودن به‌واسطۀ حضور مردان (رتبۀ 12)، وجود فضاي خاص براي زنان بدون حضور مردان (رتبۀ 11)، وجود فضايي براي تعامل با دوستان و وجود فضايي براي نگهداري از فرزندان (رتبۀ 10) هستند. رتبۀ اول براي شاخص امنيت و آرامش را نمي‌توان منطقي براي ايجاد فضاهاي جنسيتي و مختص زنان دانست. آرامش و امنيت زنان مي‌تواند معناي فيزيكي و زيرساختي داشته باشد؛ براي مثال روشن‌بودن فضا و القاي حس امنيت كه در مقالۀ حاضر نيز در اولويت‌بندي شاخص‌ها رتبۀ 3 را به خود اختصاص داده است.