جهاد سازندگي در كشاكش با قفس آهنين بوروكراسي مدرن در ايران

جهاد سازندگي، پس از انقلاب اسلامي براي رفع محروميت در روستاها و رونق كشاورزي شكل گرفت، اما غفلت از توجه به نظم اجتماعي و مباني فلسفيِ حاكم بر آن، باعث شد تا در مدت كوتاهي تبديل به وزارت‌خانه شود. هدف اين مقاله، نشان‌دادن تمايز منطق سازماني جهاد سازندگي از سازمان بوروكراتيك مدرن در سطح تحليل نظم اجتماعي و مباني فلسفي آن است. به‌اين منظور در اين مقاله با توجه به نظريۀ اجتماعي ماكس وبر و كارل ماركس، نشان داده شده كه بوروكراسي مدرنِ غربي چه نسبتي با توسعۀ سرمايه‌داري غربي دارد. پس از آن، با نظر به مدرنيزاسيون يا تجدد اجباري رضاخان و برنامه‌هاي توسعۀ سرمايه‌داري پهلوي دوم، تاثيرات آن در توسعۀ بوروكراسي غربي در ايران بررسي شده است. در مرحلۀ بعد، با تعديل نظريۀ داده‌بنياد تحت تاثير نظريۀ اجتماعي انقلاب اسلامي با روايت شهيد مرتضي مطهري (ره)، مولفه‌هاي جهاد سازندگي از طريق كدگذاري باز، محوري و انتخابيِ كدهاي 30 مصاحبه، احصاء شده و با مولفه‌هاي بوروكراسي رايج در دورۀ پهلوي مقايسه شده است. يافته‌هاي حاصل از تحقيق نشان مي‌دهد كه غفلت از تحليل جهاد سازندگي در سطح نظريۀ اجتماعي و مباني فلسفي انقلاب اسلامي، باعث شد تا جهاد سازندگي در وزارت جهاد كشاورزي استحاله شود.