داروين و ادبيات معاصر ايران (تأثير داروين و نظريه او بر ادبيات معاصر ايران)

در توجه نخبگان ايراني دورۀ قاجار و پهلوي به دانش ‌هاي نوين نظامي، سياسي و اقتصادي غرب، جاي ترديدي وجود ندارد؛ اما اين توجه تنها به اين دانش‌ها محدود نبوده است. نخبگان آن دوره به دانش‌هاي ديگري چون نجوم و پزشكي مدرن هم بي‌علاقه نبودند. يكي ديگر از اين دانش‌ها جانورشناسي و به ويژه آراء جانورشناس بزرگ قرن نوزدهم، چارلز داروين، بود تا آنجا كه بسياري از پژوهشگرانِ معاصر افرادي چون انصاري كاشاني را متأثر از داروين و جانورنامۀ او را ملهم از منشاء انواعِ داروين دانسته‌اند. ادبيات فارسي نيز يكي از حوزه هايي بود كه تأثيرگذاري داروين و نظريۀ او در آن مشهود و آشكار است. تأثير نظريۀ داروين بر ادبيات معاصر را از چند جهت مي‌توان بررسي نمود؛ الف) محتوا و درونمايه: نويسندگان و شاعراني چون ميرزادۀ عشقي و صادق هدايت بر اساس آراء داروين آثاري خلق كرده‌اند. ب) تجدد ادبي: برخي از نوگرايانِ معاصر براي اثبات درستي ادعاي خود به داروين و نظريۀ او استناد كرده‌اند و بر اساس آن تنها تجددي را درست دانسته‌اند كه همچون تحول انواع موجودات آرام و تدريجي باشد. پ) سبك‌شناسي: پيدايش سبك‌شناسي در دورۀ معاصر بي‌گمان بدون آشنايي با انديشه‌هاي داروين ممكن نبود. بهار در سبك‌شناسي خود به پيروي از داروين اشاره كرده است. ت) نقد ادبي: بررسي نقد ادبي مدرن ايران به خوبي نشان از غلبۀ جهان‌نگري دارويني بر ذهن و زبان ناقدان معاصر دارد.