بررسي تغييرات دمايي، رطوبتي و شواهد يخچالي در پلئيستوسن پاياني (مطالعه موردي: دره كونه گورگ، شمال غربي پيرانشهر)

مقدمه: بررسي ژئومورفولوژي يخچال ها و تغييرات شرايط اقليمي گذشته آنها  از مباحث عمده قلمروهاي كوهستاني مي باشد. اين پژوهش به بررسي شواهد يخچالي در اقليم گذشته دره كونه گورگ در شمال غربي پيرانشهر با استفاده از مشاهدات ميداني و كارهاي آزمايشگاهي و بازسازي دما و بارش انجام شده است. همچنين شناسايي توالي تراس هاي جديد و قديم اين منطقه و مقايسه و مطابقت آن‌ها با تراس هاي رودخانه زيوكه شاخه اصلي رودخانه زاب كوچك نيز مورد بررسي قرار گرفته است.مواد و روش ها: داده هاي مورد استفاده در اين پژوهش شامل، نقشه هاي توپوگرافي، تصاوير لندست 8، داده هاي اقليمي مشاهدات ميداني و نمونه برداري بوده است. محدوده مورد مطالعه و داده هاي ارتفاعي از نقشه هاي توپوگرافي  1:50000 و طي بازديدهاي مكرر با GPS اندازه گيري و استخراج شده است. مراحل كار شامل بازديد ميداني، برداشت نمونه هاي رسوب از دره كونه گورگ و عكس‌برداري از آن‌ها، برداشت نمونه هاي سنگ، تكميل اطلاعات ميداني و شواهد فعاليت يخچال ها در كواترنر بوده است. بحث و نتايج: نتايج حاصله از روش پورتر، برف مرز منطقه 2563.6 متر و با روش بيش ترين ارتفاع يخرفت جانبي ارتفاع 2571 متر مي باشد. آنومالي دمايي و بارش به ترتيب 6.45 درجه سانتي گراد و 233.8 ميلي متر مشخص شده است. آزمايشXRD  نشان داد كه در نمونه سطحي بيشترين مقدار را كاني هاي كلريت و اليت و در نمونه عمقي كاني كائولن فراواني بيشتري دارد. شواهد يخچالي شامل مورن هاي كناري تا ارتفاع 2272 متري كشيده شده اند. يخرفت ها به شكل پادگانه هاي جديد كه احتمالا مربوط به دوره وورم هستند در هر دو طرف دره و در ارتفاع پايين تر و تراس هاي قديمي در ارتفاع بالاتر (2606 متري) قرار دارند و با كف دره 60 تا 80 متر اختلاف ارتفاع دارند. دره شمالي منطقه تا ارتفاع 2720 متري و دره جنوبي تا ارتفاع 2686 متري امتداد داشته و حالت U شكل خود را تا حدودي حفظ كرده است. از ويژگي هاي اصلي سيرك هاي كونه گورگ، حالت واني شكل و كشيده آن‌ مي باشد. سه پادگانه آبرفتي در حاشيه رودخانه شناسايي شده است.نتيجه‌گيري: به طور كلي شواهد و آثار يخچالي مربوط به اقليم ديرينه در منطقه مطالعاتي نشان دهنده اين است كه منطقه مورد مطالعه در اواخر پلئيستوسن و حتي در هولوسن تحت تأثير عملكرد يخچال بوده است. بقاياي پادگانه ها و توده هاي يخرفتي در ارتفاعات پايين تر از سيرك هاي يخچالي سه مقطع برشي تغيير شيب را نشان مي دهد كه در برخي دامنه ها به صورت توده هاي يخرفتي سيمان شده در ميان انبوهي از يخرفت هاي جديد، برونزد دارد. آزمايش دانه بندي و XRD از نمونه هاي رسوب يخچالي در كنار بازسازي دما و بارش گوياي تغييرات افزايش بارش و كاهشي دما گذشته نسبت به زمان حال است.