معناي تبرك و شيوه هاي تقدس بخشي اشيا در بين زائران حرم امام رضا (ع)

سوغات وجوه مادي و ذهني دارد كه لايه هاي معاني منتسب به آن برساختي اجتماعي است. پرواضح است كه سوغات با توجه به تفسيري كه زائر از نظر كاربرد، معاني و خاطراتي كه يادآوري مي كند، متفاوت است. اين پژوهش درصدد بررسي معناي سوغات متبرك، چگونگي تقدس بخشي، شيوه هاي استفاده و نگهداري از آن توسط زائران است. اين پژوهش با رويكرد روشي كيفي تفسيري و به روش تحليل مضمون انجام شد كه بر اساس آن داده هاي مصاحبه ها مقوله بندي و تلخيص گرديد. در اين پژوهش با 19 زائر زن در تابستان سال 1401 مصاحبه شد. يافته هاي پژوهش نشان داده است كه زائران عمدتا سه گونه تبركي (اشياي ذاتا متبرك، سوغات خريداري شده و متعلقات زائر در حين زيارت) را به‌عنوان ره‌توشۀ سفر زيارتي مي برند. انگيزه زائران از بردن تبركي در قالب حفظ شرايط فعلي، تغيير وضعيت مسئله‌مند و ثبت خاطره براي خود و ديگران طبقه بندي شده است. در ادراك زائران از تبرك دو معناي اصلي نهفته است: هديه (اي از سوي فردي خاص و مورد علاقه) و يادگاري (نمادي از سفر زيارتي و امام). سوغات متبرك به‌عنوان واسط تسري فيض و رحمت خداوند ادراك شده است. طيف متفاوتي بين زائران بر حسب تجربه بردن تبركي مشاهده شد. وجه ماندگاري و وجه كاربردي آن، از ويژگي‌هاي مهم تبركي نزد زائران بوده است. اگر محل دفن امام در مكان مقدس را كانون تسري تقدس و تبرك‌بخشي تعريف كنيم، از نگاه زائر اين تقدس و بركت از ضريح محل دفن امام (ع)، كل حرم، اطراف آن و تا شهر زيارتي امتداد مي‌يابد. لذا شيوه هاي متبرك سازي از كانون تا امتداد آن در كل شهر زيارتي متفاوت است. از نظر زائران تبركي ها براي لحظه هاي بحراني مانند بيماري يا مناسك گذار زندگي مثل تولد، ازدواج، ورود به مدرسه و دانشگاه و حتي مرگ تاثير‌گذارند. تكينه سازي، تركيب تبركي با اشياي نامقدس و مصرف تدريجي از شيوه هاي نگهداري اشيا متبرك توسط زائران بوده است.