تأثير محلول‌پاشي ساليسيليك اسيد و سيليس بر بهبود كيفيت ميوه خرما (Phoenix dactylifera) رقم مضافتي

سابقه و هدف: خرما يكي از ميوه‌هاي مهم و استراتژيك در ايران است كه سهم عمده‎اي در تامين اشتغال و معيشت مردم ايفا مي‌نمايد و بخشي از آن نيز به خارج از كشور صادر مي‌گردد. بهبود كيفيت ميوه خرما از طريق محلول‌پاشي با تنظيم كننده‌هاي رشد گياهي و عناصر غذايي مختلف مي‌تواند هم در بهبود معيشت و هم در افزايش صادرات آن مؤثر باشد. اين پژوهش با هدف بهبود كيفيت ميوه خرما رقم مضافتي از طريق بررسي برخي پاسخ‌هاي ميوه خرما و همچنين برخي ويژگي‌هاي فيزيولوژيكي درخت خرما به محلول‌پاشي با تنظيم كننده رشد گياهي ساليسيليك اسيد و عنصر سيليس صورت پذيرفت.مواد و روش‌ها: اين پژوهش در سال 1398، به صورت فاكتوريل در قالب طرح كاملا تصادفي با سه تكرار در يك باغ تجاري خرما در شهرستان ايرانشهر استان سيستان و بلوچستان اجرا گرديد. درختان خرما مورد مطالعه رقم مضافتي بودند كه همگي 14 سال سن داشتند كه با فاصله 7 × 7 متر از هم‌ديگر قرار داشتند. ساليسيليك اسيد و سيليس به ترتيب شامل سه سطح صفر، 200 و 400 ميلي‌گرم در ليتر و صفر، 100 و 200 ميلي‌گرم در ليتر بودند. پس از اعمال تيمارها، نمونه‌هاي تازه برگ و ميوه خرما به آزمايشگاه فيزيولوژي گياهي دانشگاه تحصيلات تكميلي و فناوري‌هاي پيشرفته كرمان منتقل گرديد و برخي ويژگي‌هاي مورفولوژيكي و فيزيولوژيكي برگ درختان خرما اندازه‌گيري گرديد. افزون بر اين، برخي ويژگي‌هاي مربوط به كيفيت ميوه خرما نيز مورد بررسي قرار گرفت.يافته‌ها: نتايج حاصل از تحليل داده‌ها نشان داد كه اثر برهمكنش ساليسيليك اسيد و سيليس براي همه ويژگي‌هاي مورد مطالعه معني‌دار شد و به صورت قابل توجهي باعث بهبود كيفيت ميوه خرما گرديد. ويژگي‌هاي ميوه خرما نظير وزن خوشه و وزن ميوه تحت تأثير برهمكنش سطوح 200 ميلي‌گرم در ليتر ساليسيليك اسيد و 200 ميلي‌گرم در ليتر سيليس به ترتيب به ميزان 34 و 36 درصد و طول ميوه، وزن هسته و اندازه هسته تحت تأثير 200 ميلي‌گرم در ليتر سيليس به ترتيب 16، 5 و 14 درصد افزايش پيدا كردند. افزون بر اين، ويژگي‌هاي فيزيولوژيكي رنگيزه‌هاي فتوسنتزي، آمينو اسيدهاي آزاد، قندهاي احيا كننده، پروتئين‌هاي محلول و آنتي‌اكسيدان‌هاي آنزيمي نيز تحت تأثير برهمكنش ساليسيليك اسيد و سيليس به صورت چشمگيري افزايش پيدا كردند. برهمكنش سطوح 400 ميلي‌گرم در ليتر ساليسيليك اسيد و 100 ميلي‌گرم در ليتر سيليس بيش‌ترين تأثير را بر كيفيت ميوه خرما و ويژگي‌هاي فيزيولوژيكي درختان خرما داشت و مي‌توان جهت افزايش بهبود كيفيت ميوه خرما مورد استفاده قرار بگيرد.نتيجه‌گيري: محلول‌پاشي با تنظيم كننده رشد گياهي ساليسيليك اسيد و عنصر سيليس باعث بهبود قابل توجه كيفيت ميوه خرما شد كه بخشي از اين تأثير به صورت مستقيم و بخشي ديگر به صورت غيرمستقيم از طريق تأثير بر ويژگي‌هاي فيزيولوژيكي برگ درخت بود. افزايش رنگيزه‌هاي فتوسنتزي، آمينواسيدهاي آزاد و قندهاي احيا كننده برگ‌هاي درخت خرما تحت تأثير ساليسيليك اسيد و سيليس، منجر به فتوسنتز بيش‌تر و افزايش مواد غذايي برگ مي‌گردد. اين امر باعث تغذيه بهتر ميوه‌هاي خرما و سرانجام افزايش اندازه آن‌ها مي‌گردد. نتايج نشان داد كه أثر برهمكنش سطوح 400 ميلي‌گرم در ليتر ساليسيليك اسيد و 100 ميلي‌گرم در ليتر سيليس بيش‌ترين تأثير را بر كيفيت ميوه و ويژگي‌هاي فيزيولوژيكي برگ درخت خرما دارد.