بررسي پتانسيل آبشويي علف‌كش‎ 2,4-D توسط زيست‏سنجي گياه‎چه‏هاي سويا و خيار درسطوح مختلف كود دامي

سابقه و هدف: علف‌كش‌ها پركاربردترين آفت‌كش‌هاي كشاورزي هستند كه آلودگي‌هاي زيست محيطي ناشي از كاربرد آن‌ها از مهمترين عوامل تهديد كننده سلامت زيست‎بوم‌ها و جوامع بشري مي‏باشد؛ از اين‌رو شناخت رفتار آفت‌كش‌ها در محيط در جهت كاهش اثرات سوء زيست‏محيطي و بهينه‌سازي فعاليت‌هاي كشاورزي ضروري است. پژوهش حاضر با هدف بررسي تأثير كود دامي بر كاهش آبشويي علف‎كش‎ توفوردي از طريق زيست‏سنجي گياهچه‏هاي سويا و خيار انجام شد. مواد و روش‎ها: اين آزمايش به‏صورت فاكتوريل بر پايه طرح بلوك‏هاي كامل تصادفي در سه تكرار در گلخانه تحقيقاتي دانشگاه گنبد كاووس در سال 1397 اجرا شد. عامل اول كود دامي در پنح سطح شامل شاهد (عدم كاربرد كود گاوي وعلف‏كش) و 0، 10، 25 و 50 درصد كود گاوي پوسيده به همراه كاربرد علف‏كش و عامل دوم لايه‌هاي خاك در شش سطح شامل لايه‌هاي صفر تا 2، 2 تا 4، 4 تا 6، 6 تا 8، 8 تا 10 و 10 تا 12 سانتي‏متر بود. علف‏كش توفوردي (L%72) با دز توصيه شده دو ليتر در هكتار، 24 ساعت پس از اشباع خاك و زماني كه آب ثقلي خارج شد؛ به كار برده شد. 48 ساعت پس از اعمال علف‎كش به ميزان 3-10×109 سي‏سي براي سطح مقطع 3-10×5/9 متر مربعي گلدان، در هر كدام، پنج بذر از گياه مورد نظر كشت و در انتهاي 30 روز صفات طول اندام هوايي و ريشه و وزن خشك اندام هوايي و ريشه اندازه‏گيري شد.يافته‎ها: نتايج نشان داد كه عمق آبشويي توفوردي در شرايط بدون مصرف كود دامي در سويا 10 سانتي‏متر و در خيار 12 سانتي‏متر بدست آمد. افزودن كود دامي به ميزان 10 و 25 درصد تاثير چشمگيري بر كاهش آبشويي توفوردي نشان نداد؛ اما تيمار 50 درصد كود دامي سبب كاهش عمق آبشويي در سويا و خيار به 8 و 10 سانتي‏متر شد. با افزايش 50 درصد كود دامي به دليل افزايش جذب سطحي علف‏كش در لايه‎هاي 2 و 4 سانتي‏متري، بازدارندگي بيشتري در صفات مورد بررسي نسبت به لايه‎هاي ديگر بروز داد و به تبع آن علف‏كش كمتري به لايه‏هاي بعدي خاك منتقل گرديد. از سوي ديگر گياه خيار نسبت به سويا، حساسيت بيشتري به مقادير مختلف آبشويي علف‌كش توفوردي نشان داد، به‏گونه‏اي كه تا لايه 8 سانتي‏متري تمام تيمارهاي مورد استفاده به غير از تيمار شاهد بدون علف‌كش، كاهش چشمگيري در صفات اندازه‌گيري شده بروز دادند. به نظر مي‌رسد كه افزايش ماده آلي خاك در لايه‌هاي بيشتر از 8 سانتي‏متر، در تيمار 50 درصد كود دامي، سبب بهبود رشد صفات اندازه‌گيري شده تا نزديك تيمار شاهد شد.نتيجه‎گيري: عمق موثر آبشويي عاملي از ميزان حساسيت گياه نيز مي‏باشد هر چه گياه حساس‏تر باشد به مقادير كمتري از علف‏‎كش واكنش نشان مي‎دهد و در نتيجه عمق موثر آبشويي براي آن گياه افزايش مي‏يابد. بر اساس نتايج اين آزمايش خيار مي‏تواند به عنوان گياه محك در پايش مقادير آبشويي علف‏كش توفوردي بكار برده شود.