بررسي اثرات پيوند و كم آبياري بر عملكرد و اجزاي عملكرد و بهره‌وري آب در هندوانه

سابقه و هدف: هندوانه بعد از سيب‌زميني‌مهم‌ترين سبزي كشت شده در كشور است. براي توليد هندوانه به‌دليل بالا بودن سرعت رشد، دوره رشد كوتاه و وجود 90 الي 92 درصد آب، آبياري ضروري مي‌باشد. به‌علاوه، در دوره رشد و نمو اين محصول به دليل بالابودن تبخير و پايين بودن بارندگي در مناطق خشك و نيمه خشك آب فراواني مورد نياز است. به‌منظور به حداقل رساندن اثر تنش خشكي بر كاهش عملكرد محصولات كشاورزي در مناطق خشك و نيمه خشك، كاشت ارقام متحمل به كم آبي، كم‌آبياري و پيوند ارقام پر محصول روي پايه‌هاي مقاوم توصيه شده است. با عنايت به اين‌كه تاكنون هيچ گزارشي در ارتباط با ارزيابي اثرات توأم پيوند و كم آبياري در هندوانه در خوزستان ارائه نشده است، اين پژوهش به‌منظور مطالعه اثر اين دو عامل بر عملكرد، اجزاي عملكرد و بهره‌وري آب در گياهان حاصل از پيوند هندوانه رقم B32 روي پايه‌هاي هيبريد بين گونه‌اي كدو (كبالت و فرو) و بررسي كم آبياري در هندوانه غير پيوندي اجرا گرديد.مواد و روش‌ها: اين آزمايش به صورت كرت‌هاي نواري (استريپ پلات) در قالب طرح بلوك‌هاي كامل تصادفي شامل 9 تيمار با 3 تكرار، به‌مدت يك سال زراعي (1400-1399) در ايستگاه تحقيقات كشاورزي بهبهان اجرا گرديد. تيمارهاي مورد بررسي شامل رژيم آبياري در نوارهاي عمودي در 3 سطح (تأمين 100، 80 و 60 درصد نياز آبي به روش قطره‌اي) و نوارهاي افقي شامل مواد گياهي (گياهان پيوندي روي پايه كبالت، فرو و هندوانه غيرپيوندي) بود. اين دو پايه، هيبريد بين گونه‌اي كدو حلوايي(Cucurbita moshcata) و كدو تنبل(Cucurbita maxima) مي‌باشند. بذر هندوانه در 15 دي ماه و بذور پايه‌هاي كبالت و فرو در 20 دي ماه در گلخانه كشت و عمليات پيوند در 15 بهمن انجام و كليه نشاها در 6 اسفند ماه به مزرعه منتقل شدند. برداشت هندوانه در نيمه دوم خرداد ماه انجام گرفت. نتايج حاصله توسط نرم افزار MSTATC تجزيه و تحليل گرديد و ميانگين‌ها با استفاده از آزمون چند دامنه‌اي دانكن در سطح احتمال 1% مقايسه شدند.يافته‌ها: در اثر پيوند عملكرد، متوسط وزن ميوه و بهره‌وري آب به‌طور معني‌داري افزايش يافت. اعمال تيمار كم‌آبياري ميزان عملكرد و متوسط وزن ميوه را به‌طور معني‌داري كاهش داد. حداكثر عملكرد در گياهان پيوندي و غير پيوندي با تأمين 100% نياز آبي توليد گرديد. كاهش عملكرد رقم B32 با تأمين 80% نياز آبي در مقايسه با تأمين 100% تأمين نياز آبي معني‌دار نبود. ميانگين عملكرد دو تركيب پيوندي نسبت به هندوانه غير پيوندي با تأمين 100% نياز آبي، به طور معني‌داري (50%) افزايش نشان داد. عملكرد هر دو تركيب پيوندي با تأمين 80% آب مورد نياز در مقايسه با عملكرد هندوانه غير پيوندي با تأمين100% نياز آبي بيشتر بود ولي اين اختلاف معني‌دار نشد. مقدار بهره‌وري آب در هندوانه‌هاي پيوندي روي پايه‌هاي كبالت و فرو در مقايسه با هندوانه غير پيوندي به طور معني‌داري افزايش يافت. اختلاف ميزان بهره‌وري آب در هندوانه‌هاي پيوندي روي پايه‌هاي كبالت و فرو در هر سه تيمار تأمين100%، 80% و 60% نياز آبي معني‌دار نبود. در هندوانه غير پيوندي حداكثر بهره‌وري آب به تيمار تأمين 80% نياز آبي اختصاص يافت. كاهش بهره‌وري آب در هندوانه غير پيوندوي در تيمار تامين 100% نياز آبي در مقايسه با تامين 80% نياز آبي معني‌دار نبود ولي اين صفت در تيمار تأمين 60% نياز آبي در مقايسه با اين تيمار به‌طور معني‌داري كاهش يافت.نتيجه‌گيري: براي كشت هندوانه در خوزستان در شرايط عدم محدوديت آب براي توليد حداكثر محصول، پيوند رقم B32 بر پايه هاي كبالت و فرو و تأمين 100% نياز آبي و در صورت محدوديت آب پيوند اين دو رقم بر پايه‌هاي مزبور و تأمين80% نياز آبي توصيه مي‌شود.