ويژگي‌هاي روزنه‌اي، فلورسانس كلروفيل و پاسخ ‎هاي فيزيولوژيك و فيتوشيميايي سه رقم گل گندم (Centaurea cyanus) به تابش پرتو فرابنفش آ و ب

سابقه و هدف: امروزه كاهش ضخامت لايه اوزون به دليل افزايش تركيبات آلوده كننده اتمسفر، باعث افزايش ميزان پرتو فرابنفش در سطح زيست كره شده و مشكلاتي را براي موجودات زنده به وجود آورده است. اثرات تابش فرابنفش بر گياهان به علت نياز دائمي آن‌ها به نور خورشيد، غيرقابل اجتناب است. پژوهش حاضر به‌منظور بررسي تاثير پرتوهاي فرابنفش (آ و ب) بر ويژگي‌هاي روزنه‌اي، فلورسانس كلروفيل و صفات فيزيولوژيك و فيتوشيميايي سه رقم گل گندم انجام شد.مواد و روش‌ها: آزمايش به‌صورت كرت‌هاي خرد شده در قالب طرح پايه‌ي كاملاً تصادفي اجرا شد. پرتو فرابنفش در چهار سطح به عنوان عامل اول (شاهد، پرتو فرابنفش-آ ، پرتو فرابنفش-ب و پرتو فرابنفش-آ+ب) و سه رقم گل گندم به‌ عنوان فاكتور دوم در نظر گرفته شدند. پس از رسيدن نشاها به مرحله رشدي چهار برگ حقيقي، تيماردهي توسط لامپهاي فرابنفش ساخت شركت كيو لب آمريكا شروع شد. در اواخر دوره رشد گياهان صفات فيزيولوژيك و بيوشيميايي مختلف شامل محتواي نسبي آب برگ، نشت الكتروليتي، پراكسيداسيون ليپيدهاي غشا، ميزان كلروفيل‌هاي آ، ب و كاروتنوئيد، فعاليت آنزيم‌هاي آنتي‌اكسيداني كاتالاز و پراكسيداز، ويژگي‌هاي روزنه‌اي شامل تراكم و شاخص روزنه‌اي، طول و عرض سلول‌هاي محافظ روزنه، فلورسانس كلروفيل در برگها و همچنين صفات فيتوشيميايي شامل محتواي فنول و فلاونوييد كل، آنتوسيانين برگ و خاصيت آنتي اكسيداني عصاره مورد ارزيابي قرار گرفتند. تجزيه واريانس داده‌ها بر اساس طرح آزمايش مورد استفاده و مقايسه ميانگين تيمار‌ها با آزمون حداقل تفاوت معني‌دار در سطح پنج درصد با استفاده از نرم‌افزار ميني تب انجام گرفت. يافته‌ها: نتايج نشان داد كه ميزان مالونديآلدهيد، نشت الكتروليتي و آنزيم‌هاي آنتي‌اكسيدان كاتالاز و پراكسيداز تحت تأثير پرتو فرابنفش-ب افزايش نشان داد. تابش پرتو فرابنفش-ب باعث كاهش مقدار كلروفيل برگ و افزايش كاروتنوييد شد. با اين حال فرابنفش-آ هيچ تأثيري بر كلروفيل نداشت، اما باعث افزايش كاروتنوييد گرديد. فلورسانس حداكثر، فلورسانس متغير و حداكثر كارايي كوانتومي فتوسيستم ІІ تحت تيمار فرابنفش كاهش يافت. بر خلاف اين تيمار پرتو فرابنفش باعث افزايش فلورسانس حداقل شد. پرتو فرابنفش-ب و آ+ب باعث افزايش عرض سلول محافظ روزنه، تراكم روزنه و شاخص روزنه‌اي و كاهش طول سلول محافظ روزنه در گل گندم شد. ميزان فلاونوييد، فنول كل، آنتوسيانين و فعاليت آنتي اكسيداني گل گندم در نتيجه تابش پرتو فرابنفش-ب افزايش يافت. بين ارقام گل گندم مورد مطالعه، رقم كورنبلوم بلو داراي مقادير بالاتر فنول كل، فلاونوييد كل و آنتوسيانين بود و از فعاليت آنتي اكسيداني بيشتري نيز برخوردار بود.نتيجه‎گيري: در اين مطالعه تابش فرابنفش-ب و تابش همزمان فرابنفش-آ و ب منجر به پاسخ‌هاي فيزيولوژيك و فيتوشيميايي گسترده‌تري در ارقام گل گندم شد. با توجه به نتايج حاصل مي‌توان گفت كه پرتو فرابنفش-ب اثرات تخريبي شديدتري نسبت به پرتو فرابنفش-آ روي گل گندم دارد. در مقايسه بين ارقام نيز مشخص گرديد كه رقم كورنبلوم بلو به دليل تركيبات فيتوشيميايي و فعاليت بيولوژيك بالاتر جهت كاربرد دارويي مناسب‌تر است.