تاثير قارچ اكتوميكوريز Laccaria bicolor بر برخي خصوصيات فيزيولوژيكي و مورفولوژيكي گياهچه‌ هاي سپيدار (Populus alba) در شرايط تنش خشكي و آلودگي به شانكر سيتوسپورايي

سابقه و هدف: كاهش منابع چوبي و نياز فزاينده به چوب، تمايل به جنگل‌كاري با گونه‌هاي سريع الرشد مانند صنوبر را افزايش داده‌است اما بحران آب و بيماري شانكر صنوبر به دو عامل مهم محدود كننده كشت صنوبر در برخي نقاط ايران تبديل شده-است. قارچ‌هاي اكتوميكوريز در بهبود وضعيت آبي گياهان، افزايش زنده‌ماني و رشد گياهان تحت تنش، اثرات قابل توجهي دارند. هدف از اين پژوهش بررسي تاثير قارچ اكتوميكوريز Laccaria bicolor بر برخي خصوصيات مورفولوژيكي و فيزيولوژيكي گياهچه‌هاي سپيدار در شرايط تنش خشكي و شانكر سيتوسپورايي است.مواد و روش‌ها: اين پژوهش به صورت فاكتوريل در قالب طرح كاملا تصادفي با 5 تكرار انجام شد. فاكتورهاي آزمايش شامل عامل بيولوژيك در دو سطح (بدون مايكوريز و داراي مايكوريز) و عامل تنش در سه سطح (بدون تنش، تنش خشكي و تنش قارچ بيمارگر سيتوسپورا) بود. تلقيح قارچ اكتوميكوريز به گياهچه‌هاي سپيدار 14 هفته پس از كشت قلمه در گلدان و زماني كه ارتفاع گياه به 50 سانتي‌متر رسيد، انجام شد. جداسازي و شناسايي قارچ عامل شانكر سيتوسپورايي به صورت مورفولوژي و مولكولي انجام شد و به گياهچه‌هاي سپيدار (پس از استقرار قارچ مايكوريز) تلقيح شد. تنش خشكي با كاهش آب آبياري بر اساس ظرفيت زراعي گياهان انجام شد. اندازه‌گيري خصوصيات رشدي، واكنش فيزيولوژيكي و آنزيمي گياهان در شرايط تنش و غيرتنش، در تيمارهاي مختلف مورد ارزيابي قرار گرفت. يافته‌ها: سطح آنزيم كاتالاز، سوپراكسيد ديسموتاز و پراكسيداز در شرايط تنش خشكي و سيتوسپورايي در گياهچه‌هاي ميكوريزايي افزايش چشم‌گيري داشته و داراي اختلاف معني‌داري در سطح 1% با گياهچه‌هاي شاهد تحت تنش، هستند. آنزيم مالون دي‌آلدئيد در گياهچه‌هاي تلقيح شده با مايكوريزا و تحت تنش نسبت به گياهچه‌هاي بدون مايكوريز تحت تنش افزايش كمتري داشته و در سطح 1% داراي اختلاف معني‌داري با يكديگر هستند. استفاده از قارچ اكتوميكوريز L. bicolor باعث بهبود خصوصيات رشدي گياهچه‌هاي سپيدار شده، سطح برگ، وزن تر و خشك برگ، وزن تر و خشك ريشه، وزن تر و خشك ساقه و ارتفاع ساقه داراي اختلاف معني‌داري با گياهچه‌هاي فاقد همزيستي است؛ قطر ساقه در گياهچه‌هاي ‌داراي همزيستي و تيمار شاهد، فاقد اختلاف معني‌داري با يكديگر است. همزيستي اكتوميكوريزايي منجر به افزايش فتوسنتز، هدايت روزنه‌اي، كربن دي اكسيد بين سلولي و تعرق در گياهچه‌هاي همزيست نسبت به تيمار شاهد شده‌است. در شرايط تنش خشكي و تنش سيتوسپورايي، گياهان فاقد همزيستي عملكرد پايين‌تري در ميزان فتوسنتز، تعرق و هدايت روزنه‌اي داشته‌است كه منجر به كاهش رشد در اين تيمارها شد. نتيجه‌گيري: در اين پژوهش گونه‌ي Cytospora chrysosperma به عنوان عامل ايجاد شانكر درختان صنوبر از استان گيلان شناسايي و معرفي شد. هم‌چنين يافته‌هاي اين پژوهش نشان داد كه قارچ اكتوميكوريز Laccaria bicolor قادر به ايجاد همزيستي با گياهچه‌هاي سپيدار بوده‌است. اين همزيستي باعث افزايش رشد ، بهبود فيزيولوژي گياه، و افزايش مقاومت گياه در شرايط تنش خشكي و تنش سيتوسپورايي در گياهان داراي همزيستي نسبت به گياهچه‌هاي فاقد همزيستي، شده است. بنابراين با توجه به بهبود وضعيت آبي، افزايش رشد و بيومس و اصلاح خصوصيات فيزيولوژيكي گياه تلقيح شده با قارچ ميكوريز در مقايسه با شاهد، مي‌توان برقراري اين تعامل اكتوميكوريزايي را راهكاري نوين براي افزايش موفقيت نهال ‌كاري در صنوبركاري‌ها جهت زراعت چوب معرفي نمود.