مطالعۀ ساختارشناسي نمونه هاي ملاط گچي از سه دورۀ تاريخي و چهار اقليم ايران

معمولاً در نقاط مختلف ايران با توجه به اقليم و با توجه به مصالح بومي، ملاط مناسب براي ساخت بنا و براي اندود و آرايه‌‌‌هاي معماري انتخاب مي‌‌‌شده است. مطالعۀ ساختارشناسي ملاط پنج بنا كه در چهار اقليم متفاوت ايران قرار دارند و مربوط به سه دورۀ تاريخي هستند مي‌‌‌تواند بررسي‌‌‌هاي اندك گذشته در خصوص شناخت فني ملاط در دورۀ ساسانيان، سلجوقيان و ايلخانان مغول را تكميل‌‌‌تر كند. اين شناخت از سه جهت مي‌‌‌تواند ارزشمند باشد: شناخت دانش فني ساخت ملاط در دوره‌‌‌هاي تاريخي؛ كمك به حفظ آثار باقي‌‌‌مانده در بناهاي موردمطالعه؛ كمك به مهندسي معكوس و ساخت ملاط مناسب براي مرمت آثار. پژوهش حاضر باهدف دستيابي به پارامترهايي كه بيشترين تأثير در استحكام و ماندگاري ملاط گچي در دوره‌‌‌هاي تاريخي را دارد، انجام شده است. در اين راستا، از بناهاي موردمطالعه، نمونه‌‌‌برداري انجام پذيرفت كه با استفاده از آناليزهاي (XRD, XRF, EDS) و مطالعه با ميكروسكوپ ديجيتال و همچنين SEM به ارزيابي و مقايسه ميان اين ملاط‌‌‌ها اقدام شد. نتايج حاصل از پژوهش گوياي اين مهم است كه تفاوت اقليمي و تفاوت دوره‌‌‌هاي تاريخي تأثير زيادي بر ويژگي‌‌‌هاي فيزيكي و شيميايي ملاط گچي ندارد. دو پارامتر تأثيرگذار (كه تأثير پارامتر دوم بيشتر است) كه در نتيجۀ پژوهش حاضر ثابت شد، الف: ميزان و چگونگي تركيب مواد براي ساخت ملاط ب: چگونگي عمل‌‌‌آوري ملاط، است. استادكاران سنتي براي ماندگار كردن اثرشان، در مرحلۀ عمل‌‌‌آوري ملاط، تلاششان را كرده‌‌‌اند تا به كيفيت موردنياز و متناسب با اقليم برسند. يكي از نكات مهمي كه براي چگونگي عمل‌‌‌آوري و حتي تركيب ملاط گچي مدنظر بوده، كاركرد ملاط است. معمولاً ملاط گچي با سه كاركرد (ملاط بين مصالح سنگ و آجر، ملاط براي اندود سطوح، ملاط براي آرايه‌‌‌هاي گچي) اجرا مي‌‌‌شده كه هر كدام به زيربخش‌‌‌هايي نيز قابل تقسيم است و همۀ اين‌‌‌ها در چگونگي عمل‌‌‌آوري ملاط تأثير دارد.