توالي گاهنگاري دشت سيستان بر مبناي تاريخگذاري مطلق تپه يل (يلدا)

در نيمه دوم هزاره چهارم پيش از ميلاد همگوني فرهنگي در مناطق وسيعي از فلات ايران شكل مي‌‌گيرد كه از آن به‌ عنوان دوره يا افق آغاز ايلامي نام برده مي‌‌شود. هم‌زمان با اين افق، استقرار در شهرسوخته شكل مي‌‌گيرد كه در هزاره سوم پيش از ميلاد وسعت شهر گسترش يافته و محوطه‌‌هاي اقماري متعددي در دشت جنوبي سيستان به وجود مي‌‌آيد. يكي از تپه‌‌هاي شاخص اقماري شهرسوخته، تپه يل يا طالب‌‌خان 2 بوده كه در فاصله 11 كيلومتري جنوب اين شهر قرار دارد. جهت شناخت كامل‌‌تر تحولات فرهنگي و الگوهاي زيستي هزاره سوم پيش از ميلاد در حوزه فرهنگي جنوب شرق ايران، نياز است تا برخي از محوطه-هاي شاخص اقماري شهر سوخته مورد كاوش قرار گيرند تا به تحليلي جامع‌‌تر دست پيدا كنيم. با توجه به برخي مشكلات و سؤالات موجود و همچنين آموزش دانشجويان رشته باستان‌‌شناسي دانشگاه زابل، تپه يل به مدت شش فصل كاوش شد. در هر كاوش باستان‌‌شناسي اولين سؤال مربوط به شناخت توالي فرهنگي هر تپه است؛ بنابراين طي كاوش فصل اول و دوم در تپه يل يكي از اصلي‌‌ترين اهداف، شناخت توالي فرهنگي محوطه و ارائه تاريخ‌گذاري نسبي و مطلق آن بود؛ كه طي كاوش صورت گرفته چهار فاز استقراري شناسايي شد. در اين مقاله سعي بر آن است تا با تحليل مواد فرهنگي به دست آمده از كاوش‌هاي صورت گرفته و استفاده از نتايج آزمايش كربن 14 به گاهنگاري نسبي و مطلق اين محوطه پرداخته شود. مهم‌ترين سؤالات عبارت‌اند از: توالي استقراري تپه يل هم‌زمان با كدام دوره‌‌هاي شهرسوخته بوده است؟ و با توجه به نتايج آزمايش كربن 14 تاريخ دقيق استقرار در اين تپه مربوط به چه برهه زماني است؟ جهت تاريخ‌‌گذاري مطلق نهشته‌‌هاي فرهنگي تپه يل، 5 نمونه زغال به آزمايشگاه مركز باستان‌‌سنجي كورت انگلهورن ارسال شد كه نتايج نشان مي‌‌دهد اين محوطه از حدود 2600 پيش ‌از ميلاد تا حدود 2300 پيش از ميلاد يعني هم‌زمان با شهرسوخته III و شهرسوخته IV مورد سكونت قرار داشته است. از آنجايي كه يافته‌‌هاي سفالي فاز‌‌هاي جديد محوطه، قابل‌مقايسه با لايه‌‌هاي 1 و 0 شهرسوخته و تپه طالب‌‌خان 1 است، مي‌‌بايست تاريخي قديمي‌‌تر را براي دوره‌‌‌‌هاي III و IV شهر سوخته در نظر گرفت.