امكان يا امتناع پيش‌بيني قيمت سهام: شواهدي از صنعت پتروپالايش

هدف: فاما (۱۹۷۰) نشان داد بازارهاي سهام كارايي ضعيفي دارند و از مدل گام تصادفي پيروي مي‌كنند و به همين دليل، سرمايه‌گذاران با استفاده از داده‌هاي گذشته، نمي‌توانند به بازده غيرعادي دست يابند؛ از اين رو دانستن اين موضوع كه قيمت سهام از چه فرايندي پيروي مي‌كند، اهميت زيادي دارد. سهام شركت‌هاي فعال در صنايع پالايشي و پتروشيمي، به‌دليل سودآوري، توزيع سود نقدي و بازدهي مناسب، از محبوبيت بالايي برخوردارند. همچنين برخي فعالان، شركت‌هاي پتروپالايش را پيشروهاي بازار تلقي مي‌كنند و بر اثرگذاري آن‌ها روي روند بازار تأكيد دارند. از اين رهگذر، هدف اين مقاله، آزمون فرضيه گام تصادفي يا كارايي ضعيف قيمت روزانه سهام شش شركت پتروشيمي و سه شركت پالايشي است.روش: انتخاب شركت‌ها، بر اساس نمونه‌گيري هدفمند و بر مبناي معيارهاي ارزش بازار و معاملات، شناوري سهم و بزرگي شركت است. اين معيارها احتمال شكل‌گيري رفتار توده‌وار را كاهش مي‌دهد و شناسايي بهتر الگوي رفتاري ميسر مي‌شود. براي آزمون فرضيه گام تصادفي، در مرحله نخست آزمون‌هاي ريشه واحد ديكي ـ فولر گسترش‌يافته (ADF) با رويكرد دولادو و همكاران (1990) و هميلتون (1994) و همچنين، آزمون ريشه واحد با شكست ساختاري درون‌زاي زيووت و اندروز (ZA) انجام گرفت. با توجه به نتايج مرحله نخست، در مرحله دوم براي كنترل نوسان‌ها و اثرهاي اهرمي در ارزيابي كارايي ضعيف، از رويكرد گارچ (1و1) و گارچ نمايي بهره گرفته شد. براي انجام آزمون فرضيه كارايي ضعيف، از داده‌هاي روزانه قيمت سهام (تعديل شده) استفاده شد.يافته‌ها: نتايج آزمون ريشه واحد ديكي ـ فولر و شكست ساختاري درون‌زاي زيووت و اندروز، نشان داد كه از ميان ۹ شركت پتروپالايش، ۶ شركت نوري، پارسان، پارس، تاپيكو، شپنا و شتران، از گام تصادفي خالص (كاراي ضعيف) و ۳ شركت فارس، شپديس و شبندر نيز، از گام تصادفي با عرض از مبدأ (نبود كارايي ضعيف) پيروي مي‌كنند. افزون بر اين، نتايج مدل‌هاي گارچ و گارچ نمايي نشان داد كه براي هر ۷ شركت، رابطۀ مثبت بين ريسك و بازده برقرار است. همچنين، شوك‌هاي نوسان‌ها در ۴ شركت فارس، نوري، پارس و تاپيكو، كاملاً پايدار است (كارايي ضعيف). در مقابل، شوك‌هاي وارده بر ۳ شركت پارسان، شپديس و شتران موقتي است و با گذشت زمان، اثر اين شوك‌ها از بين مي‌رود و قيمت به متوسط بلندمدت تعديل مي‌شود (نبود كارايي ضعيف). شواهد تأييد مي‌كند كه در ۷ شركت، نوسان‌هاي ناشي از اخبار منفي (بد)، بيش از نوسان‌هاي ناشي از همان سطح اخبار مثبت (خوب) است.نتيجه‌گيري: با توجه به يافته‌هاي دو مرحله، شركت‌هاي نوري، پارس، تاپيكو و شپنا، كارايي ضعيفي دارند؛ يعني رفتار قيمت سهام اين شركت‌ها پيش‌بيني‌كردني نيست. در مقابل شركت‌هاي پارسان، شپديس، شتران، فارس و شبندر كارايي ضعيفي را نشان نمي‌دهند؛ به اين معنا كه مي‌توان رفتار قيمت سهام آن‌ها را پيش‌بيني كرد. پيامدهاي نتايج اين مقاله، براي سرمايه‌گذاران در بازار سهام ايران ضروري است. فعالان بازار مي‌توانند در خصوص هر سهامي كه كارا نيست و تاحدي الگوي رفتاري آن‌ها پيش‌بيني‌كردني است، مدل‌سازي مناسبي انجام دهند و بينشي در خصوص قيمت‌هاي آينده آن‌ها به‌دست آورند و سود كسب كنند.