واكاوي جامعه شناختي رمان «أولاد الغيتو اسمي آدم» از الياس خوري بر پايه نظريۀ لوسين گلدمن

نقد جامعه‌شناختي رمان، يكي از انواع پركاربرد نقد ادبيات داستاني است كه بر اساس پيوند ميان ساختار اجتماعي و ساختار ادبي، خوانشي جامعه‌شناختي از متن ادبي ارائه مي‌دهد. در اين روش وضعيت طبقات مختلف جامعه، رفتارها و كنش‌هاي مختلف ساختارهاي اجتماعي در دورۀ معيني از تاريخ، مورد واكاوي قرار مي‌گيرد و چگونگي بازنمايي هنرمندانۀ جامعه در جهان تخيلي اثر ادبي، نقد و تحليل مي‌شود. الياس خوري در رمان أولاد الغيتو اسمي آدم تحت‌تأثير ساختارهاي اجتماعي كه در آن زندگي كرده است، دست به آفرينش اثر ادبي زده‌ است كه ضمن نشان دادن نگرش و چالش‌هاي مهاجر در كشور مهاجرپذير، با نگاه واقع‌گرايانه اجتماعي به موضوع فلسطين و مقاومت پرداخته است. با توجه به مطرح‌شدن ادبيات مقاومت و مسئلۀ مهاجرت در اين رمان، انجام پژوهشي جامعه‌شناختي در راستاي روشن ساختن پيوندهاي متن ادبي و جامعه ضروري به نظر مي‌رسد. پژوهش حاضر به روش توصيفي–تحليلي، بر بنيان نظريۀ ساخت‌گرايي گلدمن به بررسي اين رمان پرداخته است. اين جستار با هدف بررسي بسترهاي تاريخي، اجتماعي و سياسي با نگرشي انتقادي در پي تبيين لايه‌هاي دروني رمان از ديدگاه نقد جامعه‌شناختي گلدمن است كه در دو مرحلۀ دريافت و تشريح، رهيافت اين پژوهش نشان مي‌دهد: اجزاي رمان أولاد الغيتو داراي پيوند نظام‌مند در سه بخش است كه كليت رمان با پرداختن به بسترهاي تاريخي، اجتماعي و سياسي به بيان علت و شرايط مهاجرت راوي مي‌پردازد. در مرحله دريافت با اشاره به واقعيت‌هاي تاريخي در قالب شخصيت‌هاي فرعي تماتيك و نمادگونه و متمركز بر مكان قهرمان به مسئلۀ فلسطين و سكوت جهان در برابر آن پرداخته است، ضمن آنكه راويان (الياس خوري، آدم دنون، مراد) به‌عنوان قهرمان مسئله‌دار كه با انتقاد از جامعه فاقد ارزش‌هاي راستين به حاشيه رانده شده است سعي در تغيير سطح آگاهي فعلي به ممكن را دارند. در سطح تشريح، نويسنده به ترسيم حوادث تاريخي با رمز سكوت پرداخته است و با گزينش قالب مهاجر آواره و با هدف ايجاد آگاهي، ساختارهاي معنادار را ارائه نموده است و جهان‌بيني حاكم بر اثر بازتاب طبقۀ آوارگان فلسطيني و بيان نگرش انتقادي نويسنده به سكوت جهان دربارۀ اين فاجعۀ انساني است.