حركت جوهري نفساني و مطالعه تطبيقي آن در شواهد قرآني

هر انساني بالوجدان مي‌يابد كه نفس او دائماً در حال تغيير و تحول است. برخي مانند مشائيان، با بيروني و منفصل دانستن اين تغييرات، بر اين باورند كه نفس از اول خلقت تا آخر ثابت بوده، فقط عوارضي بر آن عارض شده، كيفيات آن تغيير پيدا مي‌كند. ملاصدرا و پيروانش با دروني و متصل دانستن اين تغييرات، حركت جوهري نفس را پذيرفته، معتقدند كه خودِ نفس از اول خلقت در حال تبديل و تبدل است. معتقدان به حركت جوهري براي اثبات حركت دروني و متصل نفس، به دلايل عقلي متوسل شده و توجه خاصي به دلايل نقلي نداشته‌اند. اين در حالي است كه برخي از آيات قرآن كريم، نه‌تنها شاهد بلكه دليلي براي حركت دروني و جوهري نفس به شمار مي‌آيند. پژوهش حاضر بعد از بيان حركت جوهري نفساني، با ذكر برخي از اين آيات، به تبيين و نحوه دلالت آن‌ها بر حركت دروني و جوهري نفس پرداخته و به اين نتيجه رهنمون گشته است كه ملكات نفساني، اگر فضايل باشند، مانند علم، ايمان و...، سبب تكامل خودِ نفس مي‌شوند و اگر رذايل باشند، مانند رجس، نفاق و...، عامل تنزل خودِ نفس مي‌گردند.