تحليل مكاني_زماني تغييرات كلروفيل و همبستگي مكاني آن با دماي سطح دريا در خليج‌فارس

مقدار طبيعي فيتوپلانكتون‌ها در خليج‌فارس تغييريافته و تهديدي مداوم براي تنوع زيستي ايجاد كرده است. پايش و پيش‌بيني رفتار مكاني_زماني اين پديده براي پيش‌گيري از تبعات منفي اقتصادي_اجتماعي و برنامه‌ريزي‌هاي محيطي داراي اهميت زيادي است. بر همين اساس، پژوهش حاضر باهدف ارزيابي تغييرات مكاني-زماني كلروفيل و تحليل ارتباط آن با دماي سطح دريا در خليج‌فارس برنامه‌ريزي‌شده است. بدين منظور، تغييرات غلظت كلروفيل به‌عنوان يك تركيب آلي كه توسط جلبك‌ها و گياهان توليد مي‌شود، با استفاده از تصاوير سنجنده ماديس در بازه زماني 1379 تا 1400 (به‌صورت ماهانه و فصلي) برآورد و مورد تحليل قرار گرفت. ضمن ارزيابي صحت با استفاده از معيارهاي ارزيابي خطا، شاخص‌هاي مكاني گرانيگاه نيز محاسبه شدند. در ادامه، براي شناسايي ميزان خودهمبستگي مكاني و بزرگي مقادير الگوهاي فضايي از آماره‌هاي موران جهاني و جي‌استار (G*) استفاده شد. نتايج نشان داد كه شدت اين پديده به‌طور متوسط بين 05/0 تا 38/16 ميلي‌گرم بر مترمربع متغير است. شمال غرب و جنوب غرب بيشينه و قسمت‌هاي مركزي خليج‌فارس كمينه كلروفيل را به خود اختصاص داده‌اند. مقادير پايين اين پديده در خط ساحلي شمال خليج‌فارس واقع در ايران و از ميان آن، در مناطق با جمعيت و صنايع كم‌تر مشاهده شد. راستاي بيضوي سه انحراف معيار جهت شمال غرب و جنوب شرق را به تبعيت از شهرها و صنايع نشان مي‌دهد. سري زماني تغييرات نشان داد كه با كاهش دما در فصل سرد به‌ويژه ماه دي غلظت بالاتر مي‌رود و در فصل گرم سال با بالا رفتن دماي سطح آب، ميزان كلروفيل آب كاهش مي‌يابد. بررسي آماري پراكندگي مكاني نيز حاكي از الگوي مكاني خوشه‌اي معنادار است. در نقشه تغييرات شيب مشخص شد كه مناطق جنوبي خليج‌فارس به‌ويژه در كشورهاي بحرين و امارات و عربستان داراي بيش‌ترين شيب مثبت تغييرات هستند. قسمت عمده محدوده موردبررسي ازجمله شمال خليج‌فارس كه خط ساحلي آن كلاً در اختيار ايران به‌غيراز شمال غربي شامل بندر ماهشهر و عسلويه است، داراي شيب تغييرات بسيار كم يا كاهشي بوده است. نتايج اين تحقيقات مي‌تواند موجب شناسايي مناطق در معرض تغييرات نامطلوب غلظت فيتوپلانكتون‌ها شود و در برنامه‌ريزي‌هاي محيطي مورداستفاده قرار گيرد.