تأثيرات حذف بلاغي در تدوين برخي از فيلم‌هاي سينماي ايران

هدف اصلي اين مقاله تحليل و بررسي حذف بلاغي و تأثير آن در تدوين فيلم‌هاي سينمايي است. حذف بلاغي يكي از روش‌هايي است كه در آن قسمتي از اثر به جهت ايجاد تأثير و باتوجه به اغراض ثانويه‌ي مختلف، حذف مي‌شود. بررسي اين شگرد ادبي در سينما با تبيين دلايل و انگيزه‌هاي مختلف، توضيح روشني از چگونگي ساخت و اثرگذاري آثار سينمايي را فراهم مي‌كند. در اين پژوهش با رويكردي نئوفرماليستي وروش توصيفي- تحليلي و با استفاده از منابع كتابخانه‌اي و اسناد ديداري-شنيداري (فيلم‌ها)به بررسي تأثيرات حذف بلاغي در تدوين11 فيلم از سينماي ايران پرداخته شده كه به‌صورت هدفمند انتخاب شده‌اند. در اين مقاله، نخست با بهره‌گيري از علم بلاغت، تعريف دقيقي از حذف بلاغي و تفاوت‌هاي آن با ايجازارايه شده است. در ايجاز و حذف ايجازي تنها كاستن از حجم اثر و رسيدن به بيان موجز موردنظر است و در حذف بلاغي كه مبناي عمل و گزينش اين پژوهش قرار دارد، دلايل، انگيزه‌ها و اغراض بلاغي ديگري فراتر از اختصار بياني در شكل‌گيري آن نقش دارد. در ادامه پس از نگاهي به تاريخچه و انواع اين حذف در تدوين فيلم‌هاي سينماي جهان، به تحليل و بررسي نمونه‌هايي از آن درسينماي ايران پرداخته شده است. نتايج پژوهش نشان داد حذف بلاغي در تدوين فيلم‌ها با تقليل اطلاعات به سود اغراض ثانويه‌ي مختلف و بي‌اعتبار ساختن بينش متعارف مخاطب از فيلم به آشنايي‌زدايي و ايجاد غرابت منجر شده است. پويايي ريتم، ايجاد شوك‌هاي عاطفي، تشديد احساسات، خلق ابهام و تعليق، رعايت اقتضاي احوال مخاطب، انعكاس ذهنيات و عواطف شخصيت‌هاي فيلم و ايجاد استعاره‌ي سينمايي، برخي از تأثيرات حذف بلاغي در تدوين فيلم‌هاي سينمايي است. هم‌چنين حذف بلاغي، در برخي از نمونه‌ها با پيروي نكردن از مقتضيات داستاني به روش ضمني و ويژه‌اي براي داستان‌گويي منجر شده كه درك آن نيازمند تأمل و بازانديشي بيش‌تري است.