خلأهاي موجود در قضاوت ارسطو درباره‌ي هفت نمايش‌نامه‌ي بازمانده از آيسخولوس

بوطيقاي «ارسطو» مشحون از اطلاعات ارزشمندي است كه به‌دليل ساختار طرح‌وار كتاب، محتاج تفسير است. يكي از اين بخش‌ها، قضاوت ارسطو از ابتكارات تراژدي‌سرايان است. در اين ميان، بررسي قضاوت ارسطو از «آيسخولوس»، به‌دليل قدمت آثار او، ضرورتي مضاعف دارد. ارسطو چهار ابتكار به آيسخولوس نسبت مي‌دهد كه عبارت‌اند از: افزايش بازيگران و نقشوران نمايش‌ها، كاهش اهميت خنياگران، توجه به گفت‌وگوي شخصيت‌ها، و به‌گزيني «موتوس». قضاوت‌هايي درباره‌ي ابتكارات آيسخولوس كه بسياري از پژوهش‌گران بوطيقا و ادبيات نمايشي، به‌تبع ارسطو آن‌ها را مؤلفه‌هاي ثابت آثار آيسخولوس در نظر گرفته‌اند. از اين ميان، اگرچه سه مورد اول اين مؤلفه‌ها، تاحدي به يكديگر نزديك است؛ باتوجه به زاويه‌ي متفاوت نگاه، ارسطو آن‌ها را از يكديگر جدا كرده است. باتوجه به اهميت الگوي ارسطو در نقد و بررسي نمايش‌نامه‌هاي آيسخولوس و ديگر شاعران شاخص يونان باستان، هدف اصلي اين پژوهش، بررسي ميزان سازگاري الگوي ارسطو با هفت نمايش‌نامه‌ي آيسخولوس و واكاوي خلأهاي اين چارچوب و خطاهاي ارسطو، در بررسي آثار اين نمايش‌نامه‌نويس بوده است. روش پژوهش نيز به ترتيب چنين است: مطالعه‌ي تمام آثار آيسخولوس و بوطيقاي ارسطو براي دستيابي و شناسايي نوعي تحليل‌هاي مستقيم ارسطو از آيسخولوس و شناسايي مؤلفه‌هاي ارسطويي و مقابله‌ي آن‌ها با تمام آثار باقي‌مانده از او و همچنين تحليل معيارهاي مزبور و بررسي تطور آن‌ها در آثار آيسخولوس به‌ترتيب قدمت سرايش. يافته‌هاي اين پژوهش نشان مي‌دهد، از مؤلفه‌هاي چهارگانه‌ي يادشده، قضاوت ارسطو از موتوس با آثار آيسخولوس عمدتا همخواني دارد؛ اما در مؤلفه‌هاي افزايش بازيگران و كاهش اهميت خنياگران، مثال‌هاي نقض متعددي در تطبيق هفت نمايش‌نامه‌ي آيسخولوس و بوطيقاي ارسطو مي‌توان ديد. به‌نظر مي‌رسد، يكي از علل اصلي اين تناقض و خلأ در چارچوب، بررسي نكردن تمام آثار آيسخولوس و تكيه‌بر ديگر شاعران برتر يونان در تدوين بوطيقا بوده است.