نقد و بررسي ديدگاه‌ها پيرامون مفاد «لاينبغي» در روايات

«ينبغي» و «لاينبغي»، ازجمله‌ تعبيرات پركاربرد در روايات هستند كه  ريشه آنها در لغت به اين معاني است: طلب، جواز، شايستگي، تمكن و تيسّر. مشتقات اين مادهٔ لغوي در قرآن كريم نيز در همين معاني به كار رفته است.اين جستار با روش توصيفي‌تحليلي، به كاربست‌هاي روايي اين تعبيرات و ضرورت مفهوم‌شناسي و واكاوي مفاد آنها مي‌پردازد. به نظر مي‌رسد در دلالت «ينبغي» بر جواز تكليفي، مناقشه و خلافي در ميان نيست و مدلول «لاينبغي»، محل نقض و ابرام فقهاي اماميه قرار گرفته است. با تتبع در منابع لغوي و تأمل در كاربردهاي رواييِ اين تعبير و دقت در استعمالات آن مي‌توان گفت: فراواني استعمال آن در تحريم كاربرد دارد. شايد بتوان با تمسك به اين كثرت استعمال و انصراف ناشي از آن و نيز برخي مؤيدات رواييِ بر غلبهٔ ظهور اين مادهٔ لغوي در حرمت، بر ظهور آن در كراهت تأكيد كرد. بعضي از لغت‌شناسان، «لاينبغي» را واجد معنايي؛ اعم از عدم‌تمكن و عدم‌تيسّر تلقي كرده و آن را به‌معناي عدم‌شايستگي و فقدان اهليّت تفسير كرده‌اند.