بررسي و نقد نظريه «خودارجاعي قرآن» در دانشنامه اليور ليمن با تأكيد بر انديشه‌هاي مقام معظم رهبري

خودارجاعي يا خوداستنادي قرآن، يعني قرآن كريم در پاسخ سؤالات به خودش ارجاع مي‌دهد و پاسخ سؤالات و ابهامات را مي‌دهد. به عبارتي برخي مفاهيم يا نكات مبهم در قرآن با ارجاع به آيات ديگر يا سياق آيات روشن مي‌شود. اليور ليمن به نقل از مقاله استفان ويلد، نكاتي را در خودارجاعي قرآن مطرح مي‌كند كه در ضمن امتياز شمردن براي قرآن، نكات مبهم و غيرقطعي را به اين كتاب مقدس نسبت مي‌دهد. بنابراين ضرورت دارد نظرات وي در اين باره بررسي و نقد شود. در اين نوشته، پژوهشگر به روش توصيف و تحليل و ضمن صحه‌گذاشتن بر نظريه خودارجاعي، برخي نكات مطرح‌شده توسط استفان ويلد را ارزيابي كرد. باتوجه‌به ادعاهاي قرآن كريم معناي روشني را از لفظ قرآن ارائه مي‌دهد و عبري‌بودن واژۀ فرقان، آسيبي به استعمال اين لفظ در قرآن كريم نمي‌زند، زيرا قرآن نيز از مصاديق فرقان و روشن‌كننده حق از باطل است. همچنين روش‌هاي مختلف تفسيري ازجمله روش قرآن به قرآن، روش موضوعي و معناشناختي ايزوتسو، همگي دليلي بر خودارجاعي است كه توجه مفسران و دانشمندان اسلام و غرب در تفسير قرآن را به خود جلب كرده است. بنابراين همۀ اين امور نظريه خودارجاعي قرآن را از جنبۀ مثبت تقويت مي‌كند، زيرا استناد و گواه‌گرفتن قرآن از آياتش، دليل بر حجيت آن چيز است و اين استناد موجب نفي آيات و احكام آن نمي‌شود؛ بلكه آيات قرآن و گزاره‌هاي آن در راستاي تأييد و اثبات هم قرار گرفته‌اند. اين مبنا و روش تفسيري در شيوۀ تفسيري مقام معظم رهبري نيز وجود دارد. ايشان در تفسير سورۀ حمد به كرّات با استناد به آيات قرآن، به تفسير و تبيين معارف قرآن كريم پرداخته‌اند.