تأملي هرمنوتيكي در باب «كنش گفتاري» مهدي بازرگان، با تمركز بر مفهوم سكولاريسم

«مهدي بازرگان» در جايگاه يكي از مهم ترين چهره هاي جريان روشن فكري ديني ايران، ضمن اشتهار به ديانت، كوشش هاي قابل توجهي در حوزۀ انديشه و عمل سياسي داشت. با اين حال يكي از پرسش ها دربارۀ وي، فهم نسبت او با «انديشه سكولاريسم» است؛ چنان كه در كنار انبوه گزاره ها مبني بر غير سكولار خواندنش، قرائن زيادي نيز او را در زمرۀ انديشمندي سكولار جاي مي دهد. در اين مقاله سعي مي شود تا با بهره گيري از روش تفسيري (هرمنوتيك) و به طور خاص روايت «كوئنتين اسكينر»، براي سؤال سكولار بودن يا نبودن بازرگان، پاسخ يافته شود. بر اين اساس پرسش اصلي اين پژوهش با تمركز بر مدلِ خاص تفسيري اسكينر كه بر فهمِ «قصدِ مؤلف» و ضرورت «فهمِ كنشِ گفتاري قصدشده» در چارچوب زباني، مجادلات فكري و منازعات سياسي زمانه تأكيد دارد، به بوته ارزيابي گزارده مي شود. در روند اين پژوهش، ضمن آشكار شدن ظرافت ها و دشواري هاي خوانش آراي روشن فكري چون بازرگان، ظرفيت الگوي پنج‌مرحله‌اي اسكينر براي فهم فرايند تحليل نمايان مي شود و اين نتيجه حاصل مي‌گردد كه آرا و كنش هاي بازرگان به ويژه در سال هاي پاياني عمر وي، ظرفيت بالا و دلالت هاي آشكاري براي خوانش سكولار دارد.