بازخواني انتقادي مؤلفه‌هاي سعادت در نظريه ارسطو

هرگونه نظريه ‌پردازي دربارهٔ مفهوم سعادت، مستلزم تبيين مؤلفه‌هاي مختلف آن (از جمله مقدمات، شروط، مصاديق و اجزا) است. توجه به نقش بنيادين سعادت در حكمت عملي كه به‌عنوان واسطه و تضمين كنندهٔ امتداد عملي فلسفه شناخته مي‌شود، بيانگر اهميت مضاعف چنين تبييني در كاربست عملي نظريه‌ خواهد بود. در نظريهٔ سعادت ارسطو كه بر عناصر مفهومي خاصي مانند خير/غايت أعلي، خودبَسندگي، كاركرد، فضيلت و فعاليت مُبتني است، دو فضيلت نظري و اخلاقي به‌عنوان اجزاي سعادت و مواردي همچون ثروت، دوستي و سلامتي به مَنزلهٔ شروط آن مطرح شده‌اند؛ اما ابهام موجود در سخنان ارسطو سبب بروز اختلافي اساسي در ميان مفسران آثار وي و نيز در آراء فيلسوفان مسلمان گرديده و آنها را به دو گروه طرفداران «سعادت غالب» و «سعادت جامع» تقسيم كرده است كه در ديدگاه اول تنها فضيلت نظري داراي اهميت ذاتي و اولي است و در ديدگاه دوم، فضايل نظري و اخلاقي به طور همزمان مورد توجه ذاتي قرار مي گيرند. ريشه‌يابي ابهام مذكور و ارائهٔ راهكاري براي رفع آن در جهت افزايش كارآمدي عملي اهدافي هستند كه در اين نوشتار از طريق بازخواني انتقادي نظريهٔ ارسطو به روشي تحليلي مورد پِي‌جويي قرار گرفته‌اند. به نظر مي‌رسد مي‌توان با پايبندي به تعريف سعادت به‌عنوان «غايت بالذات» (در مقابل غايت نهايي) و توجه به كلّ ماهيت نوعيه (به جاي فصل) در استدلال موسوم به «برهان كاركرد»، نظريه‌ «سعادت شامل» را پيشنهاد نمود كه مؤلفه‌هاي سعادت را توسعه مي دهد، طبقه‌بندي مناسبي از آنها ارائه مي‌نمايد و درنتيجه كارآمدي عملي بيشتري در حلّ تزاحم هاي ميان آنها خواهد داشت.