در كشاكشِ عقل و نقل: رويكردي تطبيقي به روش و ديدگاه‌‌ باقلاني، شيخ مفيد و عبدالجبّار معتزلي در موضوع «نبوّت»

شيعه، معتزله و اشاعره بر پايۀ اصول و مباني معرفتي خويش، در تبيين «نبوّت» اختلافاتي داشته‌اند. شيعه متأثّر از آموزه‌هاي خاندان وحي، اعتدال‌ گونه از عقل و نقل بهره جسته‌اند. در سوي ديگر، معتزله با عقل‌گرايي افراطي و اشاعره با نقل‌ گرايي افراطي، در فهم و تبيين مسائل معرفتيِ دين، گاه با چالش‌ها و خطاهايي روبه‌رو شده‌اند. مسئله «نبوّت» و ابعاد مختلف آن از جمله مسائلي است كه مي‌توان لايه‌هاي اختلاف‌نظر متكلّمان مسلمان در آن‌ها را رهگيري نمود. پژوهش حاضر با روشي، توصيفي ـ تحليلي، انديشه‌هاي كلامي شيخ مفيد، ابوبكرباقلاني و عبدالجبّارمعتزلي را در مسئله «نبوّت» و موضوعات فرعيِ آن مورد بررسي و تحليل قرار داده است. پژوهش حاضر نشان مي دهد كه در نظام انديشۀ هر سه، پايبندي به «استدلال» جايگاهي ويژه دارد. بررسي ابعاد مختلف «نبوّت» در آثار شيخ مفيد نشان از اثرپذيري محسوس او از منطقِ قرآن دارد. اگر چه شيخ مفيد در روش‌شناسي و ضرورت نبوّت، كاملاً عقلاني و بدون تكيه بر آيات و روايات به‌ بحث مي‌نشيند، باقلاني معرفت ديني را در زمرۀ علوم نظري دانسته و از نظرگاه او، دلايل عقلي در خدمتِ شرع هستند. عبدالجبّارمعتزلي، اثرپذيرفته از ديگر معتزليانِ پيش از خود، به «نبوّت» نگاهي عقل ‌محور دارد.