ارائه مدل معادلات ساختاري سياستگذاري سبز در حمل و نقل هوايي

هدف: صنعت حمل و نقل بيشترين رشد را در توليد گازهاي گلخانه‌اي دارا است و كاهش سهم آلاينده‌هاي توليد شده توسط اين صنعت از مهم‌ترين چالش‌هاي برنامه‌هاي مقابله با تغييرات اقليمي است. حمل و نقل هوايي به عنوان يكي از بخش‌هاي مهم و رو به توسعه در حمل و نقل جهاني، نقش مهمي در رشد اقتصادي بازي مي‌كند. اما امروزه در اين صنعت كه با توليد گازهاي گلخانه‌اي تاثير زيادي بر تغييرات آب و هوايي مي‌گذارد، به خط‌مشي‌ها و پژوهش‌هاي مرتبط با آن، در جهت كاهش تاثيرات حمل و نقل هوايي بر آب و هوا، توجه بسياري شده است. بهبود عملكرد محيط‍‌ زيستي صنعت هواپيمايي يكي از مسائل مهم اين صنعت است. در ايران توجه به مسائل محيط‌زيستي در حمل و نقل هوايي به تازگي مورد نظر پژوهشگران و مديران قرار گرفته است؛ با توجه به خلاء پژوهشي در اين حوزه، تاكنون الگوي مشخصي شامل ابعاد و مولفه‌هاي خط‌مشي محيط‍‌ زيستي، در صنعت حمل و نقل هوايي ارائه نشده است. بخش بزرگي از مسائلي كه نتيجه عدم توجه به محيط زيست در حمل و نقل هوايي كشورمان بوده محصول نگاه بخشي و فقدان الگوي جامعي است كه تمام ابعاد و مولفه‌هاي محيط‍‌ زيستي در آن در نظر گرفته شده باشد و سياستگذار با توجه به اين الگو بتواند ضمن توسعه، پاسخگوي خواست رو به تزايد توجه به محيط زيست در سطح ملي و بين المللي باشد. مطالعه حاضر با هدف ارائه مدل معادلات ساختاري سياستگذاري سبز در حمل و نقل هوايي انجام شده است. طراحي/ روش‌شناسي/ رويكرد: اين پژوهش از نظر هدف، اكتشافي-كاربردي و از نظر طرح اكتشافي متوالي، از نظر نوع، آميخته (كيفي، كمي) و از نظر روش توصيفي-پيمايشي است. اين پژوهش از نظر زماني متوالي بوده و از منظر وزن نيز بيشتر متوجه مرحله اول است. جامعه آماري در بخش كيفي شامل 14 نفر از متخصصين حمل و نقل هوايي و محققين تغييرات اقليمي است. جامعه آماري در بخش كمي شامل كارشناسان و مديران سازمان هواپيمايي كشوري به عنوان سياستگذار اصلي صنعت حمل و نقل هوايي و به تعداد 331 نفر و حجم نمونه 178 نفر است. نمونه‌گيري در بخش كيفي به روش هدفمند و در بخش كمي به روش تصادفي ساده انجام شد. ابزار جمع‌آوري داده‌ها در بخش كيفي مصاحبه نيمه ساختار يافته است كه تا رسيدن به اشباع نظري ادامه يافت و با استفاده از تحليل مضمون براون و كلارك، تحليل شدكه در قالب شش مرحلۀ آشنايي با داده‌ها، شكل‌گيري كدهاي اوليه، جست‌و‌جوي كدهاي گزينشي، شكل‌گيري مضامين فرعي، اسم گذاري مضامين اصلي و گزارش‌گيري انجام و مدل اوليه با استفاده از مدل سه شاخگي تهيه شد. مدل در بخش كمي، با استفاده از پرسشنامه و استفاده از روش حداقل مربعات جزئي و نرم‌افزار اسمارت پي ال اس بررسي شد. يافته هاي پژوهش: يافته‌ها نشان مي‌دهد سياستگذاري سبز در حمل و نقل هوايي 4 بعد اصلي و 14 مولفه دارد. بعد ساختاري (0.889) بيشترين اهميت را داراست، بعد زمينه‌اي (0.865) ، بعد محتوايي (0.756) و بعد محيط زيستي (0.466) در جايگاه بعدي قرار دارند. معيار نيكويي برازش مدل مفهومي تحقيق (0.662) نشان دهنده برازش قوي مدل است. به منظور خط‌مشي گذاري سبز در صنعت حمل و نقل هوايي بهتر است به ترتيب به ابعاد ساختاري، زمينه‌اي، محتوايي و محيط زيستي توجه شود. محدوديت ها و پيامدها: اگر تحقيق در شركت‌هاي هواپيمايي انجام شود ممكن است نتايج ديگري به دست آيد، شركت‌هاي هواپيمايي به مباحث اقتصادي بيشتر اهميت مي‌دهند و نزد ايشان مسائل محيط زيستي از درجه چندم اهميت برخوردار است. پيامدهاي عملي: پژوهش حاضر مي‌تواند به عنوان راهنمايي كاربردي براي توجه سياستگذاران به ابعاد مختلف مسائل محيط زيستي در راستاي توسعه پايدار عمل كند. ابتكار يا ارزش مقاله: پژوهش حاضر اولين تحقيقي است كه مدل سياستگذاري سبز در حمل و نقل هوايي را در ايران ارائه كرده و به شكل منسجم در اختيار سياستگذاران اين صنعت قرار مي‌دهد.