آينده‌انديشي چالش‌هاي گسترش فضايي در ناحيۀ ‌كلان‌شهري تهران

گسترش فضايي شهري، برآيند سيطرۀ شهرنشيني بر فضاي جغرافيايي است كه روند تبديل زمين به كاربري‌هاي شهري را شامل مي‌شود. روندهاي جديد گسترش فضايي مخصوصاً در نواحي كلان‌شهري كشورهاي درحال‌توسعه آبستن چالش‌هاي متعدد اجتماعي، اقتصادي و زيست‌محيطي است كه مطالعۀ روند و مكانيسم آن‌ها از روش‌هاي مفيد براي يافتن راهبرد توسعۀ پايدار فضايي است. پژوهش حاضر از نوع تحقيقات كاربردي-توسعه‌اي است كه به روش كيفي-كمّي انجام شده است. در بخش كيفي با استفاده از روش تصميم‌گيري گروهي دلفي، ديدگاه خبرگان در زمينۀ شناسايي و مقايسۀ دوبه‌دوي شاخص‌ها اخذ شد و در بخش كمّي با بهره‌گيري از مدلسازي ساختاري تفسيري (ISM) در نرم‌افزار Micmac به تجزيه‌وتحليل داده‌ها پرداخته شده است.يافته‌هاي تحقيق نشان مي‌دهد كه به‌ترتيب مهاجرت‌هاي داخلي، برهم‌خوردن تعادل جمعيتي در پهنۀ سرزميني، ناپايداري نظام سكونتگاهي، كنترل ضعيف قانوني، توزيع بي‌عدالتي، مهاجرت‌هاي خارجي، ناپايداري اجتماعي، فقر، نابودي شيوۀ زندگي روستايي، حاشيه‌نشيني، افزايش نرخ جرايم و بزهكاري، كنترل ضعيف اجتماعي، بارگذاري بحراني جمعيت، مسكن نابهنجار و افت كيفيت زندگي بيشترين قدرت ‌نفوذ و اثرگذاري را در بين چالش‌هاي مورد مطالعه دارند و به‌عنوان سطح اول عوامل چالش‌زا در آيندۀ ناحيۀ كلان‌شهري تهران ايفاي نقش خواهند كرد. نتايج بررسي چالش‌هاي ناحيۀ كلان‌شهري تهران نشان مي‌دهد كه در بين مؤلفه‌هاي مورد بررسي، بالاترين ميزان قدرت ‌نفوذ و اثرگذاري مربوط به مؤلفۀ مهاجرت (با قدرت ‌نفوذ 107.5) است و اين مؤلفه به‌عنوان چالش‌زاترين عامل در آيندۀ ناحيه كلان‌شهري تهران عمل خواهد كرد و كمترين قدرت نفوذ و اثرگذاري مربوط به مؤلفۀ الحاق، ادغام و خالي از سكنه شدن روستاها (با قدرت نفوذ 67.8) است.