تأثير انحراف استراتژيك شركت از صنعت بر كيفيت حسابرسي و پيامدهاي متعاقب آن

هدف: در فضاي رقابتي كسب‌ و كار، برخي از شركت‌ ها براي كسب مزيت رقابتي متمايز از ساير رقبا، ممكن است از استراتژي متعارف و سنتي حاكم در صنعت منحرف شوند و روش نويني را در پيش گيرند كه براي آن‌ها سودمندي بيشتري دارد. اين رويداد در ادبيات مالي و حسابداري تحت عنوان انحراف استراتژيك شناخته مي‌شود. هدف اين پژوهش بررسي تأثير انحراف استراتژيك بر كيفيت حسابرسي و همچنين، پيامدهاي انتخاب حسابرسان با كيفيت بالا در شركت‌هاي داراي انحراف استراتژيك، در سطح كل شركت‌هاي پذيرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران است. در اين پژوهش، پيامدهاي به‌كارگيري و انتخاب حسابرسان با كيفيت بالا، شامل بررسي اثر آن بر مديريت سود، تجمع (انباشت) سرمايه در دست سهام‌داران اصلي و عمده، هزينه سرمايه و ارزش بازار شركت‌هاي بورسي است.روش: روش پژوهش حاضر توصيفي، از نوع هم‌بستگي و از لحاظ هدف، كاربردي است. به‌منظور آزمون فرضيه‌ها از مدل رگرسيون، استفاده شد. بر اين اساس، صورت‌هاي مالي شركت‌هاي بورسي براي يك دوره ۹ساله، از ۱۳۹۲ تا ۱۴۰۰ مورد بررسي قرار گرفت. در اين پژوهش انتخاب نمونه آماري، به‌روش حذف سيستماتيك صورت گرفت. بر اين اساس، به‌منظور آزمون فرضيه‌هاي پژوهش، ۱۳۴ شركت انتخاب و بر اساس داده‌هاي تلفيقي/ تركيبي آزمون و تحليل‌هاي آماري انجام شد. براي اين منظور پنج مدل رگرسيوني تعريف شد.يافته‌ها: انحراف استراتژيك بر كيفيت حسابرسي شركت، تأثير مستقيم دارد. به‌عبارتي، شركت‌هاي داراي سطوح بالايِ انحراف استراتژيك، به احتمال زياد به انتخاب حسابرسان با كيفيت تمايل دارند. اين موضوع نشان مي‌دهد كه شركت‌هاي داراي سطوح بالاي انحراف استراتژيك، به احتمال زيادي به انتخاب حسابرسان با كيفيت اقدام كرده‌اند. از اين رو، بر اساس نظريه نمايندگي، به نظر مي‌رسد كه بالا بودن ميزان‌عدم تقارن اطلاعاتي در شركت‌هاي داراي سطوح بالاي انحراف استراتژيك، شركت‌ها را به‌سمت انتخاب و به‌كارگيري حسابرسان با كيفيت سوق داده است. از سوي ديگر، در شركت‌هاي داراي انحراف استراتژيك، انتخاب حسابرسان باكيفيت، به كاهش هزينه سرمايه شركت و ارزش بازار منجر شده است. به‌كارگيري و انتخابِ حسابرسان باكيفيت، در محدودكردن تجمع سرمايه در دست سهام‌داران عمده و مديريت سود، به‌ويژه در شركت‌هاي داراي سطوحِ بالاي انحراف استراتژيك، مؤثر نبوده است. نتيجه‌گيري: شركت‌هاي داراي سطوح بالاي انحراف استراتژيك، به‌دليل ميزان بالاي تعارض نمايندگي و كاهش هزينه سرمايه شركت، به انتخاب حسابرسان با كيفيت اقدام كرده‌اند. علاوه بر آن، انتخاب حسابرسان باكيفيت، به كاهش ارزش بازار شركت منجر شده است. به‌عبارتي، سهام‌داران نسبت به درك اثر انحراف استراتژيك شركت‌ها در شرايط رقابتي و احتمال وجود محدوديت بيشتر در چنين شركت‌هايي از طرف حسابرسان باكيفيت، آگاهند. همچنين، در شركت‌هاي داراي انحراف استراتژيك، انتخاب حسابرسان باكيفيت، به محدودشدنِ ميزان مديريت سود و نيز، كاهشِ هزينه سرمايه شركت منجر شده است. به بيان ديگر، كيفيت حسابرس در كنارِ انحراف استراتژيك، عاملي مؤثر در كاهش هزينه سرمايه شركت‌ها بوده است.