جايگاه نگارگري در سپهر فرهنگي دوره پهلوي اول

با فروپاشي سلسله‌ي قاجار و روي‌كار‌آمدن دولت پهلوي، ايران دچار تحولات فراواني شد. آرمان‌هاي دولت پهلوي تمام آن چيزهايي بود كه بيشتر با مشروطه‌خواهي طرح شده و در سايه‌ي پشتيباني روشنفكران و اقتدار رضاشاه، به‌صورت يك تجدد آمرانه و دستوري ادامه يافته بود. در پي آن در زمينه‌ي فرهنگ، مجموعه سياست‌هايي شكل گرفت كه منجر به يك سپهر فرهنگي شد. سپهري كه بر‌‌اساس نظريه‌ي يوري لوتمان ساخته‌‌شده از هسته‌ي هويت ايراني و لايه‌هاي تراواييِ تجدد، ملي‌گرايي، باستان‌گرايي، سكولاريسم و غرب‌گرايي بود. بر‌اساس اين رويكرد، هر نوع رخداد فرهنگي كه در دوران پهلوي رخ بدهد بايد با گذر از مرز اين سپهر فرهنگي با مؤلفه‌هاي درونِ آن سازگار شود تا بتواند در اين نظام فرهنگي پذيرفته شود. بر اين اساس مسئله‌ي اين پژوهش چگونگي وضعيت و جايگاه نگارگري در درون سپهر فرهنگي دوران پهلوي اول است. روش تحقيق نيز توصيف شرايط فرهنگي دوران پهلوي اول و تحليل آن بر‌اساس نظريه‌ي سپهر نشانه‌اي لوتمان است، با اين هدف كه شناخت دقيق‌تري از رابطه‌ي بين سياست‌هاي فرهنگي آن دوران و نگارگري به‌دست آورد. يافته‌ها نشان مي‌دهد تمايل دولت پهلوي اول به ساخت يك هويت ملي جديد باعث شد تا مؤلفه‌هاي تاريخي مهم‌ترين ركنِ برساختِ ايدئولوژي ملي‌گراييِ اين دوران بشود؛ امري كه منجر به حمايت از هنرهاي سنتي شد و نگارگري هم كه در پي جريان‌هاي ملي‌گرايانه از نو احيا شده بود از اين دايره بيرون نماند. توجه جهاني به هنر ايران به‌ويژه كتاب‌آرايي نيز عامل ديگري در رونق نگارگري اين دوران بود.