زيستنِ آسيب، يك مردم‌نگاري انتقادي از زباله‌گردي در شهر صنعتي ميبد

نوسانات اقتصادي در چند سال گذشته، پيامدهاي اجتماعي فراواني داشته است؛ ازجمله مهاجرت‌هاي گسترده تا گسترش مشاغل كاذب. شهرهاي بزرگ و به‌ويژه صنعتي، بيشترين پيامدهاي اجتماعي را متحمل مي‌شوند و‌ از نوسانات اقتصادي نشئت مي‌گيرند. يكي از مشهودترين پيامدهاي اجتماعي اين وضعيت، گسترش زباله‌گردي است. شهر ميبد به‌عنوان‌ شهري كوچك، اما كاملاً صنعتي، شاهد گسترش زباله‌گردي است. اين وضعيت در يك دهۀ گذشته، تا حد زيادي ‌در توسعۀ نامتوازن صنعتي ريشه داشته است. شهر ميبد در طي سه دهۀ گذشته به‌طور متوسط و در خوش‌بينانه‌ترين حالت ممكن، سالانه پذيراي بيش از هزار نفر مهاجر بوده است. برآيند اين امر، تغييرات اجتماعي - فرهنگي شتابان در شهر بوده است؛ به‌ همين دليل، در اين پژوهش كوشش شده است تا زباله‌گردي در بستر توسعۀ صنعتي نامتوازن و ورود گستردۀ مهاجران مطالعه شود. اين پژوهش سعي كرده است تا با پارادايمي پراگماتيستي، چندگانه‌گرايي روش‌شناختي را به كار ببرد. در اين ‌ميان با استفاده از مشاهدات مشاركتي و غير مشاركتي، بازسازي اوليه در داده‌ها انجام‌ و سپس داده‌هاي گفت‌وگو‌محور با مصاحبه‌هاي عميق جمع‌آوري شد. مقوله‌هاي اصلي استخراج‌شده از اين مصاحبه‌ها در قالب مقولاتي، شامل بسترهاي زباله‌گردي، اقتصاد زباله‌گردي، سودجويي استثمارگرانۀ خانوادگي، ضايعات شهري/شهر ضايعاتي، زيستنِ آسيب، زباله‌گردي، دروازۀ جرم و ترويج نهادي زباله‌گردي ارائه شد. نتايج نشان داد‌ زباله‌گردي پديده‌اي در حال گسترش و محصول نابرابري مشهود اقتصادي/طبقاتي است. در اين ‌ميان علاوه بر شهروندان عادي كه زيستشان با ناملايمات همراه شده است، اقشار آسيب‌پذير و حاشيه‌اي همانند زنان و كودكان، زيستي آسيب‌گونه دارند و معمولاً كمترين بهرۀ ممكن را از اقتصاد زباله‌گردي مي‌برند. بهرۀ اصلي در دل اين صنعت، در اختيار ضايعات‌فروشي‌هاست‌؛ هرچند خود آنان نيز در اقمار بيروني قرار مي‌گيرند. اين وضعيت، نابرابري ساختاري طبقاتي را آشكارتر/بغرنج‌تر كرده است.