تحليل اثر انصاف و پيچيدگي مالياتي بر شكاف فقر در مناطق شهري و روستايي استان هاي ايران

هدف اصلي پژوهش حاضر بررسي عوامل مؤثر بر فقر در استان هاي ايران و به طور خاص تمركز بر تحليل اثر پيچيدگي و انصاف مالياتي است. براي اين منظور نخست با استفاده از داده هاي خام درآمد-هزينه خانوارها، شاخص شكاف فقر براي 31 استان كشور در دوره زماني 1399-1390 محاسبه شد. سپس با به‌كارگيري روش داده‌هاي تابلويي پويا و تخمين زن گشتاورهاي تعميم ‌يافته، الگوي پژوهش براي مناطق شهري و روستايي برآورد شد. نتايج حاصل از محاسبه شاخص فقر بيانگر آن است كه شكاف فقر در مناطق روستايي (با ميانگين 62/38 درصد) بزرگ‌تر از مناطق شهري (با ميانگين 50/24 درصد) است. نتايج حاصل از برآورد در مناطق شهري و روستايي تأييدي در عبارت فقر، فقر مي آورد است. انصاف مالياتي در هر دو منطقه با اثري منفي بر شكاف فقر همراه بوده و اندازه اثر در مناطق روستايي بيش از سه برابر مناطق شهري است. افزايش پيچيدگي در نظام ماليات ستاني در مناطق شهري به ضرر فقرا و در مناطق روستايي به نفع فقرا است. تورم هر دو منطقه با اثري نامطلوب بر فقر همراه است و البته از حيث اثرگذاري، ميزان اثرگذاري نامطلوب آن بر فقر در مناطق روستايي بيش از دوبرابر مناطق شهري است. افزايش شهرنشيني، فقر در مناطق شهري را تشديد نموده و افزايش روستانشيني، فقر روستايي را كاهش مي دهد. همچنين با حركت به سمت فعاليت هاي توليديِ كالا-محور و افزايش سهم و وزن آن نسبت به فعاليت هاي توليديِ خدمات-محور، فقر در مناطق شهري و روستايي كاهش مي يابد و اندازه اثرگذاري مطلوب اين عامل بر فقر در مناطق روستايي تقريباً سه برابر مناطق شهري است. بر اين مبنا پيشنهاد مي شود كه سياست هاي اقتصادي فقرزدا با تمركز بيشتر بر خانوارهاي روستايي نسبت به خانوارهاي شهري قرار صورت پذيرد و سياست هاي حمايتي و ايجاد فرصت هاي شغلي درآمدزا براي اقشار فقير شهري و روستايي اتخاذ شود. همچنين در استان هايي كه از شاخص شكاف فقر بالاتري برخوردارند؛ كاهش فقر به طور هدفمندتري مطمح نظر واقع شود.