جلوه‌هاي آشنايي‌زدايي در «عبهر العاشقين» با رويكرد قاعده ‌افزايي و قاعده‌ كاهي

بخشي از عرفان قرن ششم، حاصل انديشه‌هاي «روزبهان بقلي» است. در كتاب «عبهر العاشقين»، روزبهان بقلي با بيان شاعرانه در قالب نثر، انديشۀ پويا را با خلاقيت درآميخته و مرزهاي بين شعر منثور و نثر منظوم را درهم تنيده است. در بررسي زبان «عبهر العاشقين» در اين پژوهش، مؤلفه‌هاي آشنايي‌زدايي در نثر او با تأكيد بر آراي «ليچ» شناسايي شد. روش پژوهش، توصيفي- تحليلي است و از ابزار منابع كتابخانه‌اي استفاده شده است. زبان روزبهان در اين كتاب، نظامي ويژه دارد و شگردهاي آشنايي‌زدايي، قاعده‌كاهي و قاعده‌افزايي زباني، متأثر از تجربه هاي عرفاني روزبهان به خوبي نمود يافته است. قاعده‌افزايي از طريق فرايند تكرار كلامي به شكل توازن حاصل از تكرار واژگاني است و از اين ميان تكرار آوايي ناقص بيشتر از تكرار آوايي كامل در قالب كلمات مسجع (متوازي و مطرف) و متجانس وجود دارد. قاعده‌كاهي (هنجارگريزي) نيز به عنوان عاملي در ايجاد آشنايي‌زدايي در قالب تشخيص و تشبيه و استعاره، پربسامدترين صور خيال در «عبهر العاشقين» است و تركيبات واژگان كه به شكل هنري و بديع درآميخته‌اند از زبان آشنايي‌زدايي مي‌نمايند. تتابع اضافات و به كارگيري آيه و حديث و متناقض‌‌نمايي نيز از شگردهاي او در اين اثر به شمار مي‌آيد.