تحليل منظري از گفتمان جنگ در رمان «شطرنج با ماشين قيامت»: نقد خواننده‌محور

در دوره هاي اخير، نقد خواننده محور، نقد سنتي و مؤلّف محور را به چالش كشيده و با اهميت بخشيدن به جايگاه خواننده، رويكرد مطلق گراي آن را به ماهيتي بر اين باور است كه هر خواننده، معناي « ولفگانگ ايزر » . نسبي گرا تغيير داده است جديدي را از متن به دست مي آورد كه اين امر بيانگر نسبي بودن معناست . او خواندن ادبيات داستاني را به فعاليتي تبديل مي كند كه حاصل آن ، شكل گرفتن به عنوان ساختاري پديدارشناسانه در ذهن خواننده است . در ايران « متن ادبي » معاصر و تحت تأثير جنگ تحميلي، متون متعددي به موضوع جنگ پرداخته اند ؛ از از حبيب احمدزاده، با رويكرد « شطرنج با ماشين قيامت » آن جمله رمان پرخوانندة و نگاه نو و متفاوت خود توانسته است جايگاه خوبي در اين حوزه بيابد . پژوهش حاضر به بررسي نسبي گرايي گفتمان جنگ در اين رمان بر پايۀ نظريۀ نقد خواننده محور ولفگانگ ايزِر ميپردازد و نشان مي دهد كه گفتمان رمان كه نتيجۀ همكنشِ متن و خواننده است، برهمكنشي و نسبي گراست. يافته هاي اين تحقيق نشان مي دهد كه هرچند يك سويۀ اين رمان، گفتماني جهادمحور را ارائه ميكند،سويۀ ديگر آن، گفتماني تجديدنظرطلب را پرورش مي دهد كه مي خواهد خواننده با كاربست آن از دريچۀ جديدي به جنگ بنگرد. همچنين رمان در جذب خواننده و تعامل با او موفق عمل مي كند و خواننده مي تواند با استدلال و استنتاج، فضاهاي تهي متن را كه اغلب پنهان هم هستند، خود پر كند.