پيچيدگي دستوري در زبان علم: مقايسۀ بند‎هاي مركب در مقالات علمي‎پژوهشي رشتۀ علوم انساني و علوم پايه؛ رويكردي نقش‎گرا

نگارش دانشگاهي يكي از ژانرهاي مكتوب است كه مي‎تواند انواع مختلفي داشته‎باشد: كتاب درسي، مقالات پژوهشي، پايان‎نامه‎هاي دانشگاهي و ... . هدف مقالۀ حاضر مقايسۀ ساختار زباني در سياق مقالات علمي‎پژوهشي در رشته‎هاي علوم انساني و علوم پايه است. از ديرباز اين فرض مطرح بوده كه دانشجوها و اساتيد رشته‎هاي فني و علوم پايه ذهن پيچيده‎تري نسبت به همتايان خود در علوم انساني دارند. مقالۀ حاضر قصد دارد اين فرض سنتي را با بررسي ساختار زباني اين دو گروه در سطح مقالات علمي پژوهشي بسنجد تا روشن شود كه آيا اين ذهن پيچيده در زبان هم نمود مي‎يابد؟ بدين منظور، سي چكيده از مقالۀ علمي‎پژوهشي رشته‎هاي روان‎شناسي، زبان‎شناسي و جامعه‎شناسي (در مجموع 90 چكيده) مورد بررسي قرار مي‎گيرد و ساختار بندهاي مركب آن‎ها با سي چكيده از مقاله‎هاي پژوهشي رشته‎هاي فيزيك، شيمي و زيست‎شناسي (در مجموع 90 چكيده) مقايسه شد. رويكرد مورداستفاده در مقالۀ حاضر، دستور نقش‎گراي نظام‎مند هليدي است و بندهاي مركب از منظر دستور نقش‏گراي هليدي مورد تحليل قرار گرفتند. روش پژوهش حاضر، رويكرد كمّي است. يافته‎ها حاكي از آن است كه گروه علوم انساني بيش از گروه علوم پايه از بندهاي مركب استفاده كرده است. در ميان گروه علوم انساني هم، به ترتيب گروه جامعه‏شناسي بيش از زبان‏شناسي و گروه زبان‏شناسي بيش از روان شناسي از بندهاي مركب در نگارش خود بهره برده‏است. در گروه علوم پايه هم گروه زيست‏شناسي بيش از دو گروه ديگر بندهاي مركب را در نگارش خود به كار برده‏است.يافتهها حاكي از آن استكه گروه علوم انساني بيشاز گروه علوم پايه از بندهاي مركباستفاده كرده است. در ميان گروه علوم انساني هم، به ترتيب گروه جامعه شناسي بيشاز زبانشناسي و گروه زبانشناسي بيشاز روانشناسي از بندهاي مركبدر نگارشخود بهره برده است. در گروه علوم پايه هم گروه زيست شناسي بيشاز دو گروه ديگر بندهايمركبرا در نگارشخود به كار برده است، اما در كل اين تفاوت در خود گروه ها معنادار نبود. تفاوت توزيع بندهاي مركب در دو گروه را ميتوان در نگاه كلي به تفاوت هاي سبكي هر كدام از آنها نسب تداد. از سوي ديگر، نگارش دانشگاهي در رشته هاي علوم انساني بيشتر موضوع دركو انسجام متن و گفتمان را لحاظ ميكند تا رشته هاي علوم پايه. و در نهايت، رشته هاي علوم انساني تمايل بيشتري به استفاده از ابزارهاي استدلال منطقيدر نگارشخود دارند تا رشته هاي علوم پايه.