مطالعه گياه‌شناسي درخت ارس در منطقه گوي‌نيك جرگلان (استان خراسان شمالي)

شناخت ارتباط بين پوشش گياهي و عوامل محيطي در مديريت بهتر اكوسيستم يك منطقه موثر است. در اين تحقيق شاخص‌هاي مولكولي، ريخت‌شناسي، گرده‌شناسي و آناتومي گونه  Juniperus excelsa در استان خراسان شمالي، منطقه گوي‌نيك جرگلان، مورد ارزيابي قرار گرفت. با استفاده از نشانگر هسته‌اي (ITS)، به مقايسه توالي اين تاكسون با توالي‌هاي موجود در بانك ژنومي NCBI پرداخته شد. تكامل هم‌نوا از طريق نوتركيبي و يا تبادل ژني نابرابر باعث هم‌گرايي تكرارهاي توالي‌هسته‌اي شده است. شاخص‌هاي ريخت‌شناسي مخروط ماده و بذر مطالعه شد. دانه گرده توسط دستگاه ميكروسكوپ نوري (LM) و ميكروسكوپ الكتروني نگاره (SEM) بررسي شد. نتايج نشان داد كه تمامي دانه‌هاي گرده منفرد، تك‌شيار سطحي از نوع Ulcurate، نامتقارن و از نظر اندازه كوچك بودند. از لحاظ شكل كروي كشيده (Prolate spheroidal)  با تزئينات اگزين دانه دانه (Granulate) مي‌باشند. طرح كلي گرده‌ها در LM، دايره‌اي با سطح صاف و بدون فرورفتگي است ولي در دانه گرده مورد بررسي در ميكروسكوپ الكتروني SEM به صورت نامنظم و داراي فرورفتگي‌هايي هستند. در مطالعات تشريحي برش عرضي ساقه و برگ بررسي شد. نتايج مطالعات تشريحي برگ نشان داد كه در گونه J. excelsa ميانگين طول بيروني روزنه 28.47 ميكرومتر و طول دروني آن 17.18 ميكرومتر است. هم چنين ميانگين عرض بيروني روزنه  13.66 ميكرومتر و عرض دروني روزنه 4.87 ميكرومتر محاسبه شد. تراكم روزنه در واحد 136 (mm2) است. در برش‌عرضي سطح مقطع ساقه‌ نازك ارس در سرشاخه‌ها شكلي دايره‌اي دارد؛ زيرا ميانگين قطر طولي و عرضي آن تفاوت چنداني با هم ندارند. ميانگين قطر بزرگ برش عرضي 286.3 ميكرومتر و قطر كوچك برش عرضي 278.5 ميكرومتر و ميانگين ضخامت پوست 201.8 ميكرومتر است. در بحث احياء و تكثير گونه‌هاي در خطر انقراض، پيدا كردن مكان طبيعي مناسب براي توليد و پرورش اين نوع از گونه‌ها، اهميت به‌سزايي دارد. لذا اگر در زمينه حفاظت از گونه‌ J. excelsa غفلت صورت گيرد به خاطر سهولت دسترسي عوامل انساني به اين منطقه، خطر نابودي، آن‌ها را نيز هم‌چون ساير گونه‌هاي گياهي كمياب، تهديد مي‌كند.