واكاوي تحول معنايي نمادين سيمرغ درادب فارسي

نمادها تصويرهايي قدرتمند هستند كه انبوهي از مفاهيم و اساطير فرهنگي را در قالب يك خوشۀ معنايي صورت‌بندي مي‌كنند. اين خوشه‌هاي معنايي طي فرايندهاي خلاق ادبي توليد مي‌شوند و بخشي از حافظۀ فرهنگي ما را تشكيل مي‌دهند. يكي از اين نمادها كه در متون ايراني قبل از اسلام توليد شده و در حافظۀ فرهنگي جامعۀ پس از اسلام باقي مانده و در صورت‌بندي‌هاي جديدي در سنت شعري و عرفاني فارسي استمرار يافته، سيمرغ است. اين صورت‌بندي‌هاي متعدد نشان مي‌دهد كه سيمرغ در فرهنگ ايراني به يك دال مركزي تبديل شده و بازخواني بينامتني كدهاي رمزگذاري شده در آن مي‌تواند تفكر اسطوره‌اي و سنت فكري رمزآلود انسان ايراني در سده‌هاي گذشته را براي نسل جديد فهم‌پذير كند. با عنايت به اين موضوع، مقالۀ حاضر با تكنيك قرائت تنگاتنگ و با تكيه بر شواهد متني موجود در پيكرۀ ادبيات پيشااسلام و پسااسلام مي‌كوشد ضمن تاكيد بر سمبليسم غني اين پرنده، سير تطور معنايي آن را در دوره‌هاي مختلف تاريخي تا قرن هفتم واكاوي كند و چرايي و چگونگي اين چرخش‌هاي معنايي را به يك مسئله تبديل كند. بر اين اساس، مقالۀ حاضر تلاش مي‌كند به اين سؤال پاسخ دهد كه سيمرغ در پيكرۀ متون ادبي پسااسلام چه تفاوتي با متون پيش از اسلام دارد و در صورت‌بندي‌هاي متعدد آن چه نوع دست‌كاري‌هاي خلاقانه‌اي در صورت و محتواي آن رخ داده است؟