شناسايي عوامل مؤثر بر حفظ و تحكيم خانواده اسلامي ـ ايراني

مطالعه حاضر با هدف «شناسايي عوامل مؤثر بر حفظ و تحكيم نهاد خانواده» و پاسخ به اين سؤال كه اساساً چه عواملي در حفظ و تحكيم خانواده اسلامي ـ ايراني مؤثر است و با كاربست روش پژوهش اكتشافي «داده‌بنياد» مبتني‌بر ابزار «مصاحبه نيمه‌ساختاريافته» به انجام رسيده است. براي انتخاب نمونه در تحقيق حاضر، ابتدا با استفاده از روش نمونه‌گيري هدفمند، كارشناساني كه به نظر محقق در زمينه پژوهش متخصص هستند، شناسايي شدند و مورد مصاحبه و نظرخواهي قرار گرفتند؛ سپس با استفاده از روش نمونه‌گيري گلوله‌برفي، از آن‌ها خواسته شد تا افراد ديگر را كه با موضوع تحقيق آشنايي دارند معرفي نمايند؛ به‌همين‌ترتيب، واحدهاي ديگر نمونه شناسايي و انتخاب شدند. درمجموع، حجم نمونه پژوهش كه اشباع نظري و نيز كفايت نظري را درپي داشته‌اند بيست نفر بودند. يافته‌هاي اين مطالعه مبين اثرگذاري عواملي «علّي»، «زمينه‌اي» و «مداخله‌گر» در اين خصوص بوده است كه دربرگيرنده عواملي با ابعاد فرهنگي، روان‌شناختي و رفتاري و نيز عوامل درون و برون خانوادگيِ محيطي با ماهيت اجتماعي و اقتصادي هستند؛ به‌طوري‌كه عوامل «فرهنگي»، «رفتاري» و «روان‌شناختي» (مشتمل بر دگرگوني در نگرش به خانواده و امر ازدواج، دگرگوني در هنجارهاي تشكيل خانواده، فضايل اخلاقي زوجين، ماهيت و كيفيت ارتباط ميان زوجين) در زمره عوامل علّي؛ عوامل درون‌نهادي همچون «وظايف زن و مرد در نهاد خانواده» و «نقاط اشتراك ميان زوجين» (مشتمل بر وظايف مشترك زن و شوهر نسبت‌به يكديگر، وظايف مرد در قبال همسر، وظايف زن در قبال همسر، همسان‌گزيني زوجين وغيره) در زمره عوامل زمينه‌اي و در آخر، عواملي با ماهيت برون‌نهادي همچون «تنوع و تضاد عوامل جامعه‌پذيري» و «عوامل اقتصادي» (مشتمل بر تحولات فرهنگي، رسانه‌اي شدن جامعه و وضعيت اقتصادي خانواده) در زمره عوامل مداخله‌گر مؤثر بر حفظ و تحكيم خانواده اسلامي ـ ايراني مورد شناسايي قرار گرفتند كه لازم است در سياست‌گذاري‌هاي فرهنگي مرتبط به نهاد خانواده لحاظ گردند.