برآورد مقدار آب آبياري گياه گندم به روش حل معكوس توابع توليد تحت شرايط تنش آبي با استفاده از سامانه نياز آب

زمينه و هدف: عوامل مختلفي در افزايش توليد محصول گندم مؤثر مي باشند كه يكي از مهم ترين آن ها، آب است. تعيين آب مصرفي واقعي گندم در مناطق خشك و نيمه خشك از اهميتي خاص برخوردار بوده و استفاده اقتصادي از آب يك مسئله جدي و بسيار مهم براي كشاورزان و محققاني است كه گندم را به صورت آبي كشت و توليد مي كنند . فصل كشت گندم به دليل تغيير الگوي انرژي موثر بر تبخير تعرق، اثر مستقيمي بر نياز آبي آن دارد و به طور قطع در فصل زمستان، نياز آبي كمتري نسبت به بهار و تابستان خواهد داشت. اين پژوهش به منظور بررسي سامانه نياز آب در تعيين مقدار واقعي آب آبياري و عملكرد گياه گندم بر اساس حل معكوس تابع توليد در شرايط تنش آبي براي گندم رقم الوند در استان قزوين انجام شد.روش پژوهش: اين پژوهش در سال هاي زراعي 1396 1398 در استان قزوين در زميني به مساحت 600 متر مربع در ايستگاه تحقيقاتي اسماعيل آباد (49º 52 N, 36º15 E, 1285 MSL) انجام شد. طرح آزمايشي به صورت كرت هاي خرد شده و در قالب طرح بلوك هاي كامل تصادفي در سه تكرار بود. به طوري كه عامل اصلي مديريت آبياري شامل تأمين نياز آبي 20 (I1)، 40 (I2)، 60 (I3)، 80 (I4) و 100 درصد (I5) و تيمار فرعي شامل آبياري تا پايان مرحله گلدهي (S1) و مرحله خميري شدن دانه (S2) بود. سامانه نياز آبي كشور كه توسط موسسه تحقيقات خاك و آب كشور ارائه شده است، سامانه اي است براي تعيين نياز آبي محصولات زراعي و باغي كه توانايي برآورد و تعيين نياز آبي، آب مصرفي و برنامه‌ريزي آبياري گياهان را در سطح منطقه، شهرستان، حوضه آبريز، دشت دارد. يكي از نكات برجسته اين سامانه، مكان محور بودن آن است و استفاده‌ كننده در هر مكان با مراجعه به سامانه، نيازهاي منطقه‌اي خود را استخراج مي‌كند و مي‌تواند آب مصرفي براي الگوي كشت را تحت گزينه‌هاي مختلف كاربري به ذي نفعان بخش آب كشاورزي با قابليت به‌روزرساني ارائه نمايد.يافته ها: نتايج نشان داد كه ريشه ميانگين مربعات خطا در روش تافته، پاسكوئله و رئس به ترتيب با 122، 83 و 126 ميلي متر در روز بود كه در اين ميان، روش پاسكوئله نسبت به ساير روش ها، داراي برآورد بهتري بود. در روش پاسكوئله بهترين ريشه ميانگين مربعات خطاي نرمال با 18/0 درصد مشاهده شد. شاخص توافق يا سازگاري در روش تافته، پاسكوئله و رئس به ترتيب با 95/0، 98/0 و 95/0 درصد و ضريب كارايي مدل به ترتيب با 77/0، 91/0 و 73/0 بود. همچين نتايج آناليز آماري نشان داد كه مقادير اندازه گيري و شبيه سازي شده به خط يك به يك نزديك و ارتباط مناسبي دارند و مقادير ضريب تبيين در سال هاي مورد مطالعه را 98/0 نشان داد. نتايج برآورد ميزان تبخير تعرق گياه گندم با استفاده از سيستم نياز آب در دشت قزوين با روش‌هاي تافته و همكاران. (2013)، پاسكوئله و همكاران. (2017) و رئس و همكاران، (98/0=R2) بالا بوده و ريشه ميانگين مربعات خطا در روش هاي تافته، پاسكوئله و رئس به ترتيب 120، 83 و 126 ميلي متر در روز بود كه در اين روش روش پاسكوئله برآورد بهتري نسبت به روش‌هاي ديگر داشت.نتيجه‌گيري: به طور كلي و با توجه به نتايج آماري، تقريب خوبي بين داده هاي واقعي و استفاده از سيستم نياز آب در تعيين ميزان آب آبياري در شرايط تنش آبي مشاهده شد كه بيانگر ارزيابي مناسب سيستم نياز آبي و توانايي شبيه سازي است. تابع عملكرد گندم در رابطه با تيمارهاي مختلف آبياري بود و اين سيستم مي تواند به عنوان ابزار مناسبي در برآورد نياز آبي براي بهبود مديريت آب در گندم استفاده شود.