تعيين ويژگي‌هاي خشكسالي هيدرولوژيك بر اساس منحني‌هاي بزرگي-مدت-فرآواني و آستانه‌هاي مختلف جريان رودخانه‌هاي استان اردبيل

زمينه و هدف: خشكسالي پديده‌اي جهاني است كه مي‌تواند در هر جايي رخ دهد و خسارات قابل توجهي به انسان و اكوسيستم‌هاي طبيعي وارد كند. لذا موضوع خشكسالي هيدرولوژيك و كاهش جريان در رودخانه‌ هاي استان اردبيل نيز از موارد مهمي است كه نيازمند مطالعه جامعي در اين خصوص است.هدف: در تحقيق حاضر، به تحليل و مقايسه خشكسالي هيدرولوژيك با استفاده از 4 آستانه مختلف (ثابت، متوسط سالانه، جريان زيست‌محيطي و فصلي) در 33 ايستگاه هيدرومتري استان اردبيل پرداخته شد. شدت وقايع خشكسالي با استفاده از نرم‌افزار Easy Fit در دوره‌بازگشت‌هاي مختلف محاسبه شد. در اين راستا، منحني‌هاي بزرگي مدت فرآواني خشكسالي محاسبه شد و بر اساس آن مقادير وقايع خشكسالي در دوره بازگشت‌هاي مختلف محاسبه و مورد تحليل قرار گرفت.روش: براي مطالعه خشكسالي هيدرولوژيك از 4 آستانه مختلف استفاده شده و شدت خشكسالي هيدرولوژيك در دوره ‌بازگشت‌هاي متفاوت محاسبه شد و سپس به بررسي خشكسالي هيدرولوژيك در دوره بازگشت‌هاي مختلف و منحني‌هاي بزرگي مدت فراواني پرداخته شد.يافته‌ها: بيش‌ترين رخداد خشكسالي در آستانه‌هاي ثابت، فصلي، سالانه و جريان زيست‌محيطي به‌ترتيب مربوط به ايستگاه‌هاي ساميان، مشيران، بوران و ساميان بوده است. هم‌چنين كم‌ترين رخداد خشكسالي مربوط به ايستگاه ويلادرق بوده است. بيش‌ترين رخداد‌هاي خشكسالي در هر چهار آستانه مذكور، اكثرا در تداوم‌هاي كم‌تر به خصوص يك ماهه ديده مي‌شود. با توجه به تناسب داده‌ها با توزيع‌هاي متفاوت، توزيع‌هاي جانسون اس بي و مقادير فرين تعميم يافته بيش‌ترين كاربرد را داشتند. بيش‌ترين شدت خشكسالي با افزايش دوره بازگشت مربوط به سطح آستانه متوسط سالانه و كم‌ترين شدت خشكسالي هيدرولوژيك، مربوط به سطح آستانه جريان زيست‌محيطي است. منحني‌هاي بزرگي مدت فراواني در همه ايستگاه‌ها روند افزايشي را نشان داد و اين بدين معنا است كه با افزايش تداوم خشكسالي هيدرولوژيك در همه آستانه‌هاي مورد مطالعه، شدت وقوع خشكسالي‌هاي هيدرولوژيك هم افزايش مي‌يابد. بيش‌ترين شدت خشكسالي هيدرولوژيك به‌ترتيب مربوط به آستانه سالانه سپس آستانه فصلي و آستانه ثابت و از همه كم‌تر و پايين‌تر آستانه جريان زيست محيطي است. بنابراين، در دوره بازگشت‌هاي كم‌تر در هر چهار ايستگاه آستانه ثابت شدت يا بزرگي بيش‌تري را نسبت به آستانه فصلي نشان مي‌دهد و در دوره بازگشت‌هاي بالاتر آستانه فصلي شدت بالاتر وقايع خشكسالي را نسبت به آستانه ثابت نشان مي‌دهد.نتايج: هم‌چنين مي‌توان نتيجه گرفت كه بزرگي خشكسالي هيدرولوژيك در آستانه ثابت در هر چهار ايستگاه منتخب نوسان كم‌تري را نسبت به ساير آستانه‌ها نشان مي‌دهد. بايد اشاره شود كه در تعيين خشكسالي بر اساس آستانه ثابت، سالانه و فصلي، وقايع داراي تعداد و شدت بيش‌تر نسبت به آستانه جريان محيط زيستي خواهد بود. نقشه تغييرات مكاني شدت خشكسالي نشان داد كه بيش‌تر خشكسالي‌ها در ايستگاه‌هاي واقع در شمال و شمال غرب (بران و دوست‌بيگلو) اتفاق افتاده است. تفكيك اثر عوامل انساني و اقليمي در ارزيابي خشكسالي از پيشنهادات تحقيق حاضر است كه مي‌تواند در مطالعات آتي مدنظر قرار گيرد.