تأثير كوتاه مدت كمپوست بستر قارچ بر مقاومت فروروي، توزيع اندازه خاكدانه‌ها و پايداري آن‌ها در خاك‌هايي با بافت متفاوت

سابقه و هدف: در ميان روش‌هاي مختلفي كه براي حل مشكلات تراكم و به تبع آن افزايش مقاومت فروروي و كاهش حاصلخيزي خاك اعمال مي‌شود، افزودن مواد آلي به خاك از جايگاه مهمي برخوردار است. كمپوست بستر قارچ خوراكي داراي بسياري از ويژگي‌هاي مورد نياز براي افزايش محصولات كشاورزي ارگانيك و مديريت محيط زيست است. با توجه به اينكه مواد تشكيل دهنده كمپوست بستر قارچ (شامل خاك سنگين، خاك سبك، خاك ريشه، كاه و كلش گندم، سنگ آهك و كود مرغي) متفاوت از انواع ديگر مواد آلي مي باشد، انجام تحقيقات جديد براي بررسي تأثير آن بر ويژگي هاي فيزيكي و شيميايي خاك ضروري است. علي‌رغم اينكه بافت‌هاي مختلف رفتارهاي متفاوتي دارند، با اين وجود تأثير كمپوست بستر قارچ بر مقاومت فروروي، جرم خاكدانه هاي ريز و درشت در بافت‌هاي متفاوت كمتر مورد توجه قرار گرفته است. بنابراين هدف از انجام اين تحقيق بررسي تأثير كوتاه مدت كمپوست بستر قارچ بر مقاومت فروروي، ميانگين وزني قطر خاكدانه ها، توزيع اندازه خاك‌دانه‌ها و ماده آلي در سه نوع خاك بود.مواد و روش: آزمايش به صورت فاكتوريل در قالب طرح كاملا تصادفي با سه تكرار انجام شد. فاكتورها شامل بافت خاك در سه سطح (لوم شني، لوم و رسي) و درصد وزني كمپوست بستر قارچ در سه سطح (صفر، 3 و 6 درصد) بود. تيمارها اعمال و نمونه‌ها به مدت 120 روز در دوره انكوباسيون قرار گرفتند و در اين دوره با آب شهري مرتب هر ماه 1 بار اشباع (اشباع شدن از بالا) و خشك شدند تا شرايط مزرعه شبيه‌سازي گردد. در پايان دوره انكوباسيون، نمونه‌برداري از ظروف به صورت دست‌خورده و دست نخورده توسط سيلندر هاي استيل با قطر 5 سانتي متر و ارتفاع 5/4 سانتي متر انجام شد. اندازه گيري مقاومت فروروي توسط فروسنج ميكرو روي نمونه هاي دست‌نخورده در مكش ماتريك 3/0 بار صورت گرفت. ماده آلي، ميانگين وزني قطر خاكدانه ها و توزيع اندازه خاكدانه‌ها اندازه‌گيري شد.يافته ها: نتايج نشان داد كه استفاده از سطح 6 درصد كمپوست بستر قارچ در خاك لوم شني به علت برهمكنش بين تركيبات موجود در كمپوست و ايجاد خاكدانه هاي پايدار موجب كاهش مقاومت فروروي نسبت به سطح 3 درصد و شاهد گرديد. همپنين نتايج نشان داد كه بيش ترين مقدار تغييرات در ماده آلي و ميانگين وزني قطر خاكدانه ها در سطح 6 درصد، در بافت لوم مشاهده شد. هم چنين جرم خاكدانه ها در كلاس هاي 8-4 و 4-2 ميلي متر، در خاك هاي مورد مطالعه به ترتيب لوم بيشتر از لوم شني و لوم شني بيشتر از رسي بود، كه تفاوت همه آن ها معني دار شد. به كار بردن كمپوست بستر قارچ در سطح 3 و 6 درصد در بافت لومي موجب افزايش معني دار جرم خاكدانه ها ي 5-1/0 و 5/0-25/0 ميلي متر نسبت به شاهد شد. خاكدانه هاي مذكور در خاك لوم شني و رسي در سطوح مختلف تفاوت معني داري را نشان ندادند. با افزايش سطوح كاربرد كمپوست بستر قارچ در خاك‌هاي مختلف، ماده آلي در دامنه 27 تا 66 درصد، ميانگين وزني قطر خاكدانه ها در دامنه 16تا 5/34 درصد، جرم خاكدانه هاي 1-5/0 ميلي متر در دامنه 4 تا 5/117 درصد و جرم خاكدانه هاي 5/0-25/0 ميلي متر در دامنه 4 تا 170 درصد افزايش يافت. نتيجه گيري: اين كمپوست متفاوت از ساير اصلاح كننده ها مي باشد و مي تواند در بافت هاي متفاوت مكانيسم تاثير متفاوتي داشته باشد. به اين صورت كه افزودن همزمان آهك، رس و ماده آلي (از طريق كمپوست) به خاك هاي با بافت متفاوت باعث بروز واكنش هاي تبادل كاتيوني در خاك مي شود. آهك به عنوان يكي از اصلي ترين افزودني هايي كه توانايي بهبود رفتار خاك هاي ريز دانه را دارد از دير باز مورد توجه قرار داشته است. به اين صورت كه در خاك رس و لوم برهمكنش بين آهك و رس با ماده آلي با تشكيل پل هاي كاتيوني نقش مهمي به عنوان عوامل تجمع خاك ايفا مي كنند. در خاك لوم شني به علت كم بودن ماده آلي و ساختمان ضعيف، استفاده از آهك و گچ مستقيما مقاومت خاك را بهبود مي دهد. لذا استفاده از كمپوست بستر قارچ در اراضي كشاورزي جهت اصلاح ساختمان خاك مفيد است.