بررسي عملكرد، بهره‌وري آب و شاخص درجه ـ روز درجه رشد (GDD) و ارزيابي ضريب حساسيت گياه گلرنگ تحت تيمارهاي مختلف آبي

زمينه و هدف: گياه گلرنگ به دليل دارا بودن بيش از 90 درصد اسيدهاي چرب غيراشباع مي تواند نقش مهمي در گسترش سطح زير كشت گياهان روغني و تأمين دانه هاي روغني در كشور داشته باشد. با توجه به كمبود آب و لزوم بررسي رفتار گياه گلرنگ درشرايط كم آبياري ها لازم است تا برآورد مناسبي از عملكرد آن در شرايط تنش آبي وجود داشته باشد. اين گياه دانه روغني به مناطقي با بارندگي زمستانه و بهاره اندك در طول دوره گلدهي نياز دارد و متحمل به خشكي به شمار مي‌رود و داراي ريشه‌هاي طويل با توانايي بالا در جذب آب از پروفيل‌هاي عميق‌تر خاك مي‌باشد.روش پژوهش: به‌منظور تخمين تابع توليد عملكرد و اجزاي عملكرد گياه گلرنگ رقم سينا در شرايط تنش آبي آزمايشي در مزرعه تحقيقاتي واقع در استان كرمانشاه اجرا شد. اين پژوهش با استفاده از داده هاي برداشت شده در دو سال زراعي در يك مزرعه تحقيقاتي در كرمانشاه انجام شد. عامل تنش آبي در سه سطح 70 ، 60 و 30 درصد نياز آبي بر اساس بيلان رطوبتي خاك در سه تكرار اجرا گرديد. بر اساس داده‌هاي سال اول دو تابع توليد ريس و تافته ضرايب حساسيت گياه تعيين شد و با استفاده از داده‌هاي سال دوم مورد ارزيابي قرار گرفتند. براي محاسبه روز درجه رشد (GDD) از دو روش محاسبه مستقيم و ميانگين اصلاح شده استفاده شد. مقدار بيشينه دماي ممكن براي رشد حدود 30 درجه و دماي حداقل رشد صفر درجه به‌عنوان حد پايين قابل توصيه و قابل‌قبول (بدون ترند) گزارش‌شده است كه در اين تحقيق مقدار بيشينه 30 و مقدار دماي پايه 4 درجه از بانك اطلاعات سامانه نياز آب‌گرفته شد. سپس دوره‌هاي مختلف فنولوژي با اين شاخص واسنجي شد. همچنين رابطه شاخص GDD با ضرايب تبخير-تعرق و ضرايب حساسيت و نياز آبياري بررسي شد.يافته ها: يافته ها نشان داد كه ضريب حساسيت گياه گلرنگ به تنش آبي بين 0.5 تا 1.2 در دوره‌هاي مختلف رشد متغير است و بيشترين حساسيت در دوره گلدهي و دوره مياني اين گياه مي باشد. همچنين نتايج بررسي دو تابع توليد نشان داد مقادير شاخص هاي آماري در مورد هر دو تابع مقدار خطاي نرمال 5 درصد و مقدار كارايي هر دو تابع حدود 97 درصد مي باشد. نتايج نشان‌دهنده آن است كه كمترين تبخير-تعرق به طور متوسط در تيمارهاي مختلف مربوط به تيمار 30 درصد نياز آبي با 189.8 ميلي متر و بيشترين مربوط به تيمار 100 درصد نياز آبي با 632.7 ميلي متر بود.نتايج: بر اساس نتايج به‌دست‌آمده، گياه گلرنگ رقم سينا در مراحل مياني و گلدهي، بيشترين حساسيت به كم آبي را دارد و ضريب حساسيت در اين مرحله به ماكزيمم خود مي رسد (حدود 1.2) و تنش آبي در اين مرحله به‌هيچ‌وجه توصيه نمي شود. از طرفي، تابع ريس و تافته با ضرايب حساسيت ارائه‌شده مي توانند در بررسي تنش هاي آبي، نتايج را به خوبي دو با دقت قابل قبول بر اساس ضرايب ارائه شده برآورد نمايند. از طرف ديگر در صورت عدم وجود داده گياهي و داده‌هاي هواشناسي كامل تنها با استفاده از شاخص GDD مي‌توان مقادير ضريب گياهي و ضريب حساسيت گياه به تنش آبي و نياز آبياري گياه را با دقت مناسب برآورد نمود.