تاثير دو نوع بيوچار ضايعات كشاورزي بر برخي ويژگي‌هاي فيزيكي و آبگريزي خاك

زمينه و هدف: در دهه اخير استفاده از بيوچار به عنوان اصلاح كننده خاك، مورد توجه پژوهشگران متعددي در سراسر جهان قرار گرفته است. با توجه به گزارش تاثيرات متفاوت بيوچارها بر ويژگي‌هاي خاك و نوع محصول حتما بايد تاثيرات كاربرد بيوچار به عنوان اصلاح‌كننده در ارتباط با نوع خاك و نوع محصول مورد بررسي علمي و عملي قرار گيرد تا تأثيرات مثبت و يا منفي آن بررسي و مشخص شود. هدف از تحقيق حاضر، بررسي تأثير بيوچار حاصل از ضايعات پسته و برگ خرما بر برخي از ويژگي‌هاي فيزيكي و آب‌گريزي خاك بود. روش پژوهش: براي اين منظور دو نوع خاك (شني و لوم شني) با بيوچار برگ خرما و بيوچار تفاله پسته در 4 سطح (1، 2، 3 و 5 درصد وزني) با هم تركيب شدند و سطح بدون كاربرد بيوچار هم به عنوان شاهد درنظر گرفته شد. بعد از تركيب بيوچارها با خاك، به مدت دو ماه در شرايط گلخانه‌اي خوابانيده و آنكوبه‌شدند و سپس ويژگي‌هاي فيزيكي خاك مانند چگالي ظاهري، سطح ويژه، رطوبت هيگروسكوپي، آبگريزي و رس قابل پراكنش در آن‌ها اندازه‌گيري شد و نتايج بدست آمده مورد آناليز آماري قرار گرفت. يافته‌ها: نتايج نشان داد كه كاربرد بيوچارها به طور كلي موجب كاهش چگالي ظاهري و افزايش سطح ويژه و درصد رطوبت هيگروسكوپي در هر دو خاك مورد مطالعه شده بود. اما در مورد درصد رس قابل پراكنش هرچند كاربرد بيوچار برگ خرما كاهش اين پارامتر را در پي داشت، اما بيوچار ضايعات پسته موجب افزايش اين پارامتر در مقايسه با شاهد شد. كاربرد 5 درصد بيوچار خرما در هر دو خاك موجب كاهش حدود 60 درصدي پراكنش رس شد اما در مقابل، بيوچار ضايعات برداشت پسته به ترتيب موجب افزايش حدود 43 و 114 درصدي پراكنش رس در خاك شني و لوم شني شده بود. به‌طوركلي سطوح كم‌ كاربرد بيوچارها (سطح 1 درصد) موجب كاهش معني‌دار آب‌گريزي خاك لوم‌شني در مقايسه با شاهد شده بود و افزايش سطوح بيوچارها، افزايش آب‌گريزي خاك را در پي داشت. تاثير كاربرد بيوچار برگ خرما در خاك لوم‌شني بر آب‌گريزي معني‌دار نبود و كاربرد بيوچار ضايعات برداشت پسته تاثير متفاوتي بر آبگريزي خاك شني داشت؛ افزايش سطوح بيوچار ضايعات پسته كاهش معني‌دار آب‌گريزي خاك را موجب شد به طوري كه كاربرد 5 درصد از بيوچار ضايعات برداشت پسته مقدار اين شاخص را در خاك شني 31 درصد كاهش داده بود. به نظر مي‌رسد بيوچار ضايعات برداشت پسته با افزايش سطح ويژه خاك شني و از طرفي تمايل بيشتر اين ماده به جذب سطحي آب (افزايش رطوبت هيگروسكوپي)، موجب افزايش تمايل خاك شني به جذب آب و درنتيجه كاهش آب‌گريزي خاك شده است. نتايج: به طور كلي اثرات بيوچارهاي مورد مطالعه بر ويژگي‌هاي فيزيكي خاك در هر دو خاك مثبت بود و كاهش چگالي ظاهري و رس قابل پراكنش و افزايش سطح ويژه و رطوبت هيگروسكوپي مي‌تواند افزايش كيفيت خاك را نشان دهد، اما اين نتايج بدين معني نيست كه كاربرد بيوچارها مي‌تواند اثرات مثبتي بر رشد گياه در خاك داشته باشد و بايد جنبه‌هاي تاثير اين مواد بر ويژگي‌هاي ديگر خاك (يعني ويژگي‌هاي شيميايي) نيز مدنظر باشد. بنابراين اثر بيوچار مي‌تواند تا حد زيادي تحت تأثير اثر تركيبي بيوچار بر شرايط خاك قرار گيرد، براي استفاده مؤثر از بيوچار درخاك‌هاي كشاورزي، قبل از استفاده تجاري و عملي از بيوچار در خاك، پيشنهاد مي‌شود تأثير بيوچار با توجه به شرايط خاك و گياه مورد مطالعه دقيق قرار گيرد.