تحليل معنايي بندهاي شرطي در داستان رستم و سهراب

چرايي و چگونگي حركت زبان از سادگي به پيچيدگي از موضوعات قابل پژوهش در متون ادبي است. جمله‌هاي مركّب وابستگي به‌دليل قابليّت گسترش با بندهاي قيدي، بيش از ساير جمله‌ها موجبات پيچيدگي كلام و دشواري معنا را فراهم مي‌سازند. اين امر در متون ادبي به‌دليل ماهيّت استعاري، افزون‌تر مي‌گردد. بند شرطي از بندهاي قيدي پركاربرد و بيانگر شرط يا شروطي در بند مقدّم است كه درصورت تحقق، بندِ تالي نيز محقق مي‌شود. اهميّت بندهاي شرطي در اين است كه وجه گزاره را التزامي كرده، وجهيّت را پديد مي‌آورند و لايه فكري و نگرشي گوينده را نسبت ‌به رخدادهاي احتمالي يا بالقوه در گذشته، حال و آينده بازتاب مي‌دهند. در تحليل بندهاي شرطي هم بايد به روابط بينابندي آن‌ها پرداخت و هم از امكان يا عدم امكان تحقق‌شان رمزگشايي كرد. فردوسي در شاهنامه از بندهاي شرطي براي پردازش داستان بهره مي‌برد. اين مقاله بندهاي شرطي را در داستان رستم و سهراب به شيوه تحليلي-توصيفي واكاوي كرده و مي‌كوشد تا پاسخ دهد كه چه رابطه بينابندي در گزاره‌هاي شرطي برقرار است و كدام رابطه با درون‌مايه حماسي سازگارتر است. براساس نتايج تحقيق، شرطي پيش‌بين به دليل سه ويژگي «تخيّل»، «تعليق» و «تعقيب»، شرطي ناممكن به علّت طرح ناتواني انسان در برابر تقدير و شرطي كارگفتي به‌سبب فراهم‌سازي بستر گفتمان، بيشترين سازگاري را با داستان رستم و سهراب دارند.